{"id":28902,"date":"2023-07-31T17:23:31","date_gmt":"2023-07-31T13:23:31","guid":{"rendered":"https:\/\/ictimai.az\/?p=28902"},"modified":"2023-07-31T17:23:31","modified_gmt":"2023-07-31T13:23:31","slug":"umummilli-lider-heyder-eliyevin-azerbaycan-diline-dovlet-dili-statusunun-verilmesinde-evezsiz-rolu-vardir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ictimai.az\/?p=28902","title":{"rendered":"\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259sind\u0259 \u0259v\u0259zsiz rolu vard\u0131r"},"content":{"rendered":"<p>Bildiyimiz kimi, h\u0259r bir xalq\u0131n inki\u015faf\u0131nda v\u0259 t\u0259r\u0259qqisind\u0259 m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015f \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r yeti\u015fir. He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 da, bu bax\u0131mdan, tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r yeti\u015fdirib v\u0259 bu m\u0259nada Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev xalq\u0131m\u0131z\u0131n yeti\u015fdirdiyi \u0259n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biridir. Ulu \u00d6nd\u0259r\u00a0 Heyd\u0259r \u018fliyev b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi, dilimizin inki\u015faf\u0131nda da m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rib. M\u0259hz xalq\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6st\u0259rdiyi misilsiz xidm\u0259tl\u0259r, Heyd\u0259r \u018fliyevi \u00dcmummilli Lider zirv\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259ldib. T\u0259bii ki, Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259si il\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259qqi v\u0259 inki\u015faf d\u00f6vr\u00fc ba\u015flad\u0131. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, m\u0259hz \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin \u00f6t\u0259n \u0259srin 70-ci ill\u0259rinin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq xalq\u0131m\u0131z\u0131n milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rinin qorunmas\u0131, tariximizin d\u00fczg\u00fcn istiqam\u0259td\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, ana dilimizin rolunun art\u0131r\u0131lmas\u0131, xalq\u0131n azadl\u0131q ist\u0259yinin t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fc kimi ortaya \u00e7\u0131xan \u0259d\u0259bi-b\u0259dii n\u00fcmun\u0259l\u0259rin h\u00fccumlardan qorunmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnd\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc siyas\u0259t c\u0259miyy\u0259td\u0259 milli ruhun oyan\u0131\u015f\u0131na t\u0259kan verdi. Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k m\u00fcst\u0259qilliyi \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri olacaq sosial-iqtisadi \u0259saslar\u0131, infrastruktur t\u0259minat\u0131n\u0131, milli kadr potensial\u0131n\u0131 formala\u015fd\u0131rd\u0131. \u0130nsanlar\u0131m\u0131za milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sini a\u015f\u0131lad\u0131. H\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u0259lli bir co\u011frafiyan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131yan v\u0259t\u0259nda\u015f kimi d\u0259rk etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. \u00d6lk\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259r\u0259kli m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin haz\u0131rlanmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 1970-1982-ci ill\u0259r aras\u0131nda v\u0259 daha sonralar minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 g\u0259nc, m\u0259hz Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc \u0259sas\u0131nda ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130-nin m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259ki n\u00fcfuzlu ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 t\u0259hsil alma\u011fa g\u00f6nd\u0259rildil\u0259r. Sadalananlar Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin sovet Az\u0259rbaycan\u0131na r\u0259hb\u0259rliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Onun siyasi irad\u0259si \u0259sas\u0131nda g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f i\u015fl\u0259rin, yaln\u0131z m\u0259hdud bir hiss\u0259sidir v\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlar 80-ci ill\u0259rin sonlar\u0131na do\u011fru Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlal m\u00fcbariz\u0259si tarixinin h\u0259r\u0259k\u0259tverici q\u00fcvv\u0259si rolunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdi. Sirr deyil ki, Ana dili h\u0259r bir xalq\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259sdiq ed\u0259n ba\u015fl\u0131ca amildir. T\u0259bii ki, bu istiqam\u0259td\u0259ki f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf\u0131na x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirib, \u00e7\u00fcnki ana dili h\u0259r bir xalq\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259sdiq ed\u0259n ba\u015fl\u0131ca amildir. Ana dili h\u0259r bir xalq\u0131n milli s\u0259rv\u0259ti, h\u0259min xalq\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259sdiqidir. Dil mill\u0259tin formala\u015fmas\u0131nda vacib olan amill\u0259rd\u0259n biridir. Xalq\u0131n ke\u00e7diyi tarixi yol, onun m\u0259d\u0259ni s\u0259viyy\u0259si, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, onun dilind\u0259 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131r. Dil, h\u0259m d\u0259, \u00e7\u0259tin tarixi-siyasi d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 mill\u0259tin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas vasit\u0259dir. Dilini itir\u0259n xalq m\u0259hv\u0259 m\u0259hkumdur. Az\u0259rbaycan dili d\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n milli s\u0259rv\u0259tidir v\u0259 xalq\u0131m\u0131z, mill\u0259timiz tarix durduqca bu s\u0259rv\u0259tin qay\u011f\u0131s\u0131na qalmal\u0131 v\u0259 dilimizi g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcrm\u0259lidir. Az\u0259rbaycan dilinin bug\u00fcnk\u00fc inki\u015faf s\u0259viyy\u0259si xalq\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim xalqlar\u0131ndan biri oldu\u011funu t\u0259sdiql\u0259yir, lakin Az\u0259rbaycan dilinin yax\u0131n ke\u00e7mi\u015fd\u0259 ciddi s\u0131naqlarla \u00fczl\u0259\u015fdiyini d\u0259 unutmaq olmaz. Bel\u0259 ki, \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n rusla\u015fd\u0131rma siyas\u0259tind\u0259n sonra, 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin m\u00f6vcud oldu\u011fu q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 dilimizin inki\u015faf\u0131na b\u00f6y\u00fck \u00f6n\u0259m verildi. Daha sonra, Az\u0259rbaycan\u0131n Sovet imperiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 oldu\u011fu ill\u0259rd\u0259 is\u0259 dilimiz\u0259 qar\u015f\u0131 h\u00fccumlar\u0131n yeni dal\u011fas\u0131 ba\u015fland\u0131. \u201cSovet xalq\u0131\u201d formala\u015fd\u0131rmaq ad\u0131 alt\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif xalqlar\u0131n dilini, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini, milli kimliyini yox etm\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259l\u0259n siyas\u0259t Az\u0259rbaycanda da \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rirdi. Bel\u0259 ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dili rus dili idi, r\u0259smi t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 bir qayda olaraq rus dilind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edirdi. Ox\u015far v\u0259ziyy\u0259t \u00f6z\u00fcn\u00fc radio, televiziya v\u0259 m\u0259tbuatda da g\u00f6st\u0259rirdi. \u00d6lk\u0259d\u0259 el\u0259 bir psixoloji m\u00fchit yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131 ki, h\u0259tta, b\u0259z\u0259n s\u0131ravi insanlar aras\u0131nda da Az\u0259rbaycan dilind\u0259 dan\u0131\u015fmaq, rus dilini bilm\u0259m\u0259k q\u0259bah\u0259t hesab olunurdu. Az\u0259rbaycan dilini sev\u0259n, ona h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015fan \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev dil\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 h\u0259r k\u0259s\u0259 \u00f6rn\u0259k oldu. 1969-1982-ci ill\u0259rd\u0259 sovet Az\u0259rbaycan\u0131na r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r bir \u00e7ox ziyal\u0131lar\u0131n c\u0259sar\u0259t etm\u0259diyi halda, m\u00fcxt\u0259lif t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259kl\u0259 dilimiz\u0259 verdiyi d\u0259y\u0259ri g\u00f6st\u0259rdi. O, h\u0259m\u00e7inin, rusdilli m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 d\u0259rslikl\u0259rin daha \u00e7ox istifad\u0259sin\u0259 dair g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259r d\u0259 vermi\u015fdi. Bunlarla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259y\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r 1978-ci ild\u0259 tarixi bir u\u011fura imza atd\u0131. Bel\u0259 ki, h\u0259min ild\u0259 q\u0259bul olunan Az\u0259rbaycan SSR-in n\u00f6vb\u0259ti Konstitusiyas\u0131nda ilk d\u0259f\u0259 olaraq, rus dili il\u0259 yana\u015f\u0131, Az\u0259rbaycan dili r\u0259smi dil statusu \u0259ld\u0259 etdi. Az\u0259rbaycan yerli dilin r\u0259smi dil statusuna malik oldu\u011fu azsayl\u0131 Sovet respublikalar\u0131ndan biri idi. T\u0259bii ki, Ulu \u00d6nd\u0259rin dil siyas\u0259ti Onun d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu siyas\u0259tinin t\u0259rkib hiss\u0259si olub. Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri oldu\u011fu ilk ill\u0259rd\u0259n ana dilinin sosial-siyasi, ideoloji probleml\u0259ri il\u0259 bilavasit\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olub. Tarix \u00fc\u00e7\u00fcn o q\u0259d\u0259r d\u0259 b\u00f6y\u00fck olmayan, t\u0259xmin\u0259n onillik bir m\u00fcdd\u0259td\u0259 g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadimi h\u0259qiq\u0259t\u0259n b\u00f6y\u00fck tarixi olan a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 i\u015fl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irib.<\/p>\n<p>Birincisi, Az\u0259rbaycan dili d\u00f6vl\u0259t dili olaraq Az\u0259rbaycan SSR-in m\u00fcvafiq qanunlar\u0131nda (x\u00fcsusil\u0259 Konstitusiyada) \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b, Moskvan\u0131n etirazlar\u0131na baxmayaraq, respublikada rus dili il\u0259 yana\u015f\u0131, Az\u0259rbaycan dilinin d\u0259 r\u0259smiliyi t\u0259min edilib. \u0130kincisi, Az\u0259rbaycandilli m\u0259kt\u0259bin, maarifin inki\u015faf\u0131na x\u00fcsusi qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilib, bir s\u0131ra dig\u0259r Sovet respublikalar\u0131ndan f\u0259rqli olaraq, Az\u0259rbaycanda g\u0259ncliyin ana dilind\u0259 t\u0259hsilin\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilib. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Az\u0259rbaycan dilind\u0259 m\u0259tbuat\u0131n, elmin t\u0259r\u0259qqisi \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t r\u0259hb\u0259rliyi \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259ni edib, Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00f6y\u00fck yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rini, dem\u0259k olar ki, yaln\u0131z ana dilind\u0259 yaz\u0131b, Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n apar\u0131c\u0131 m\u0259tbuat orqanlar\u0131 &#8211; \u201cAz\u0259rbaycan\u201d, \u201cUlduz\u201d jurnallar\u0131, \u201c\u018fd\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t\u201d q\u0259zeti Az\u0259rbaycan dilind\u0259 n\u0259\u015fr edilib. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Az\u0259rbaycan dilinin tarixi o zamana q\u0259d\u0259r g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f bir ard\u0131c\u0131ll\u0131qla ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b, \u00e7oxcildlik \u201cM\u00fcasir Az\u0259rbaycan dili\u201d kitablar\u0131 yarad\u0131l\u0131b, h\u0259min \u00e7oxcildlikl\u0259rd\u0259n biri &#8211; ali m\u0259kt\u0259bl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cM\u00fcasir Az\u0259rbaycan dili\u201d d\u0259rsliyi Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t m\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcb, ana dilini ara\u015fd\u0131ran aliml\u0259rin \u0259m\u0259yi y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259kl\u0259, \u0259slind\u0259, ana dilinin n\u00fcfuzu bir daha t\u0259sdiq edilib. Be\u015fincisi, h\u0259m r\u0259smi, h\u0259m d\u0259, qeyri-r\u0259smi y\u0131\u011f\u0131ncaqlarda, m\u0259clisl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 dan\u0131\u015fmaqdan \u00e7\u0259kinm\u0259y\u0259n respublika r\u0259hb\u0259ri praktik olaraq ana dilinin ictimai-siyasi m\u00f6vqeyinin y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 bilavasit\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rib, ba\u015fqalar\u0131na n\u00fcmun\u0259 olub v\u0259 s. B\u00fct\u00fcn bunlar onu g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00dcmummilli Lideri Heyd\u0259r \u018fliyevin haz\u0131rlay\u0131b h\u0259yata ke\u00e7irdiyi dil siyas\u0259ti Onun d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu siyas\u0259tinin t\u0259rkib hiss\u0259si olub.\u00a0Ali m\u0259kt\u0259bl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn yaz\u0131lm\u0131\u015f \u201cM\u00fcasir Az\u0259rbaycan dili\u201d d\u0259rslikl\u0259rinin Respublika D\u00f6vl\u0259t m\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u0259si, anadilli \u0259d\u0259biyyat\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r c\u00fcr \u015f\u0259raitin yarad\u0131lmas\u0131, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 klassikl\u0259rinin t\u0259bli\u011fi, m\u0259hz bunun n\u0259tic\u0259si idi.<\/p>\n<p>S\u00f6zs\u00fcz ki, m\u00fcst\u0259qilliy\u0259 ged\u0259n yolda ana dilinin ictimai-siyasi n\u00fcfuzunun g\u00fccl\u0259nm\u0259si Ulu \u00d6nd\u0259rin vaxtil\u0259 y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc siyas\u0259tin n\u0259tic\u0259si idi. 1980-ci ill\u0259rin sonu, 90-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycanda milli azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n gedi\u015find\u0259 ana dilinin ictimai-siyasi n\u00fcfuzunun g\u00fccl\u0259nm\u0259si d\u0259 Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin vaxtil\u0259 y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc siyas\u0259tin bilavasit\u0259 n\u0259tic\u0259si idi.\u00a0T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, h\u0259min ill\u0259rd\u0259, ba\u015fqa sah\u0259l\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi, dil quruculu\u011fu, dil siyas\u0259ti, geni\u015f m\u0259nada dil m\u0259d\u0259niyy\u0259ti sah\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 h\u0259dsiz h\u0259rc-m\u0259rcliy\u0259 yol verilirdi. X\u00fcsusil\u0259, AXC-M\u00fcsavat c\u00fctl\u00fcy\u00fcn\u00fcn hakimiyy\u0259td\u0259 oldu\u011fu zaman etnik-kulturoloji m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 burax\u0131lan s\u0259hvl\u0259r milli dilin (d\u00f6vl\u0259t dilinin) n\u00fcfuzuna m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdi.\u00a0Bel\u0259 ki, yax\u0131n d\u00f6vr\u00fcn tarixi varisliyi g\u00f6zl\u0259nilm\u0259d\u0259n ana dilin\u0259 (d\u00f6vl\u0259t dilin\u0259) m\u00fcnasib\u0259td\u0259 k\u0259skin s\u0131\u00e7ray\u0131\u015flarla s\u0259ciyy\u0259l\u0259n\u0259n, h\u0259r c\u00fcr \u0259sasdan m\u0259hrum \u201ct\u0259dbirl\u0259r\u201d g\u00f6r\u00fclm\u0259sin\u0259 ba\u015fland\u0131 ki, h\u0259min \u201ct\u0259dbirl\u0259r\u201d n\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 idar\u0259olunmaz bir situasiyaya \u00e7evrildi v\u0259 ana dili b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131nda qoyuldu. Eyni zamanda, geni\u015f, h\u0259rt\u0259r\u0259fli m\u00fczakir\u0259l\u0259r apar\u0131lmadan (n\u0259 ictimaiyy\u0259tin, n\u0259 d\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin r\u0259yini \u00f6yr\u0259nm\u0259d\u0259n) ana dilinin \u201ct\u00fcrk dili\u201d adland\u0131r\u0131lmas\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259, kiril \u0259lifbas\u0131ndan lat\u0131n \u0259lifbas\u0131na ke\u00e7id\u0259 haz\u0131rl\u0131qs\u0131z ba\u015flanmas\u0131 sonralar bir s\u0131ra probleml\u0259r t\u00f6r\u0259tdi. B\u00fct\u00fcn bunlarla yana\u015f\u0131, normal t\u0259hsil g\u00f6rm\u0259mi\u015f, m\u0259d\u0259niyy\u0259td\u0259n uzaq bir s\u0131ra \u201cd\u00f6vl\u0259t xadiml\u0259ri\u201dnin, \u201csiyasi xadiml\u0259r\u201din m\u00fcxt\u0259lif \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131, m\u0259ntiqsiz m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilinin tarix\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fmi\u015f normalar\u0131na, funksional \u00fcslublar\u0131na (\u00fcmum\u0259n ana dilinin \u0259xlaq\u0131na) say\u011f\u0131s\u0131z, m\u0259suliyy\u0259tsiz m\u00fcnasib\u0259t yaratma\u011fa ba\u015flad\u0131 v\u0259 s. 1993-c\u00fc ilin iyun ay\u0131nda xalq\u0131n t\u0259kidli t\u0259l\u0259bi il\u0259 yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131dan Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev q\u0131sa bir zamanda \u00f6lk\u0259d\u0259 iqtisadi, ictimai-siyasi, ideoloji-m\u0259n\u0259vi h\u0259yat\u0131n normalla\u015fmas\u0131na, stabill\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 nail oldu.\u00a0\u015e\u00fcbh\u0259siz ki, Onun x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirdiyi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259, m\u0259hz dil m\u0259s\u0259l\u0259si idi.\u00a0M\u0259s\u0259l\u0259nin ciddiliyini n\u0259z\u0259r\u0259\u00a0alan\u00a0d\u00f6vl\u0259t r\u0259hb\u0259ri m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 geni\u015f m\u00fczakir\u0259l\u0259r ke\u00e7irdi v\u0259 h\u0259min m\u00fczakir\u0259l\u0259r m\u00f6vcud probleml\u0259rin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t q\u0259d\u0259r m\u0259hsuldar oldu. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin dil siyas\u0259tinin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259 Ulu \u00d6nd\u0259rin m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259ri var. Az\u0259rbaycan dilinin qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 uzaqg\u00f6r\u0259n add\u0131mlar atan \u00dcmummilli Liderin \u201cMill\u0259tin milliliyini saxlayan onun dilidir\u201d ifad\u0259si d\u0259rin m\u0259na da\u015f\u0131y\u0131r. Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 etdikd\u0259n sonra, d\u00f6vl\u0259t\u0259 v\u0259 xalqa yenid\u0259n r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n \u00dcmummilli Lider ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 yeni s\u0259viyy\u0259d\u0259 &#8211; m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funun t\u0259l\u0259b etdiyi s\u0259viyy\u0259d\u0259 yana\u015fma\u011f\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259sini\u00a0verdi. 12 noyabr 1995-ci ild\u0259 q\u0259bul edil\u0259n Konstitusiyada Az\u0259rbaycan dili milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimizin r\u0259mzl\u0259rind\u0259n biri olaraq t\u0259sbit edildi.\u00a0Konstitusiyan\u0131n q\u0259bulu \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilinin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ke\u00e7iril\u0259n geni\u015f ictimai m\u00fczakir\u0259l\u0259r Az\u0259rbaycan dilinin n\u00fcfuzunun art\u0131r\u0131lmas\u0131na t\u0259sir etdi, d\u00f6vl\u0259t dilinin m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 dem\u0259k oldu\u011funu \u0259yani \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rdi.\u00a0H\u0259min m\u00fczakir\u0259l\u0259r s\u00fcbut etdi ki, yaln\u0131z milli ictimai t\u0259f\u0259kk\u00fcr deyil, bilavasit\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r d\u0259 ana dilinin qeyd-\u015f\u0259rtsiz \u201ct\u00fcrk dili\u201d adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n \u0259leyhin\u0259dir.\u00a0H\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l, ona g\u00f6r\u0259 ki, iki m\u00fcst\u0259qil t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li dilin h\u0259r ikisinin eyni bir adla adland\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frultmur v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259 onlar\u0131 ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z ayr\u0131-ayr\u0131 adlarla (Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259si &#8211; T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259si) adland\u0131rmaq laz\u0131m g\u0259lir; Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan qeyri-t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li m\u00fcxt\u0259lif xalqlar, etnoslar \u201cAz\u0259rbaycan dili\u201dnin \u201ct\u00fcrk dili\u201d adland\u0131r\u0131lmas\u0131ndan h\u0259r hans\u0131 halda narahat olurlar, bir s\u0131ra q\u00fcvv\u0259l\u0259r is\u0259, bundan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k \u201cx\u0131rda mill\u0259t\u00e7ilik\u201d hissl\u0259rini q\u0131z\u0131\u015fd\u0131r\u0131rlar; \u201cAz\u0259rbaycan dili\u201d ad\u0131, art\u0131q ne\u00e7\u0259 on ill\u0259rdir ki, u\u011furla i\u015fl\u0259nir, kifay\u0259t q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259nm\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 malikdir. 2001-ci ild\u0259 \u00dcmummilli Liderin imzalad\u0131\u011f\u0131 \u201cD\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d F\u0259rman is\u0259, yaln\u0131z cari bir s\u0259n\u0259d deyil, x\u00fcsusi tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan b\u00f6y\u00fck siyasi hadis\u0259 idi.\u00a0M\u0259hz Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc dil siyas\u0259tinin n\u0259tic\u0259sind\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259t v\u0259 qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131nda, indiy\u0259 q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan dilind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259mi\u015f qurumlarda d\u00f6vl\u0259t dili, s\u00f6z\u00fcn h\u0259qiqi m\u0259nas\u0131nda, b\u0259rq\u0259rar edildi.\u00a0El\u0259c\u0259 d\u0259,\u00a0lat\u0131n\u00a0qrafikas\u0131na ke\u00e7id prosesi ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131. 30 sentyabr 2002-ci ild\u0259 is\u0259, Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda d\u00f6vl\u0259t dili haqq\u0131nda\u201d Qanun t\u0259sdiq olundu.\u00a0Bu s\u0259n\u0259dd\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili olaraq i\u015fl\u0259dilm\u0259sini \u00f6z m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin ba\u015fl\u0131ca \u0259lam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri say\u0131r, onun t\u0259tbiqi, qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si qay\u011f\u0131s\u0131na qal\u0131r, d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 milli-m\u0259d\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u00fcifad\u0259 ehtiyaclar\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yarad\u0131r.\u00a0Bu qanun, \u00f6lk\u0259 Konstitusiyas\u0131na uy\u011fun olaraq, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi h\u00fcquqi statusunu nizamlay\u0131r.\u00a0\u00d6t\u0259n ill\u0259r \u0259rzind\u0259 is\u0259, bu qanun xeyli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259kmill\u0259\u015fdirilib. \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin 2001-ci\u00a0il\u00a0avqust ay\u0131n\u0131n 9-da imzalad\u0131\u011f\u0131 S\u0259r\u0259ncama \u0259sas\u0259n, avqust ay\u0131n\u0131n 1-i respublikam\u0131zda \u201cAz\u0259rbaycan \u018flifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan Dili G\u00fcn\u00fc\u201d kimi qeyd edilir.\u00a0Bu, Az\u0259rbaycan dili tarixind\u0259 \u0259lam\u0259tdar, \u00f6n\u0259mli hadis\u0259dir.\u00a0Bundan \u0259lav\u0259, q\u0259bul edil\u0259n dig\u0259r F\u0259rman v\u0259 S\u0259r\u0259ncamlar \u0259sas\u0131nda dilimizin inki\u015faf\u0131, ana dilind\u0259 t\u0259hsilin keyfiyy\u0259tinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar at\u0131l\u0131b. Ulu \u00d6nd\u0259r m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ki diaspor n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rimizl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 vur\u011fulay\u0131b ki, hans\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259 ya\u015famas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131 \u00f6z ana dilini, milli ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini unutmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Sevindirici bir hald\u0131r ki, Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n b\u00fcn\u00f6vr\u0259si qoyulmu\u015f olan, h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n dil siyas\u0259ti, bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti, c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev u\u011furla davam etdirilir. Lat\u0131n qrafikas\u0131nda k\u00fctl\u0259vi n\u0259\u015frl\u0259rin meydana \u00e7\u0131xmas\u0131 bunun parlaq g\u00f6st\u0259ricisidir.\u00a0\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00dcmummilli Liderinin siyas\u0259ti Az\u0259rbaycanda ana dilinin &#8211; \u00fcmumxalq dilinin t\u0259r\u0259qqisi \u00fc\u00e7\u00fcn el\u0259 bir tarixi \u015f\u0259rait yaratd\u0131 ki, biz h\u0259min siyas\u0259tin uzun ill\u0259r u\u011furla davam ed\u0259c\u0259yin\u0259 tam \u0259minik. T\u0259qdir\u0259layiq hald\u0131r ki, \u00dcmummilli Liderin ideyalar\u0131n\u0131 layiqinc\u0259 yerin\u0259 yetir\u0259n \u00f6lk\u0259 Prezidenti, c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev do\u011fma dilimiz\u0259, milli ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rimiz\u0259, q\u0259dim m\u0259d\u0259niyy\u0259timiz\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u0259ssasl\u0131qla yana\u015f\u0131r.\u00a0Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131, az\u0259rbaycanl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sini \u0259ks etdir\u0259n sanball\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rin\u00a0lat\u0131n\u00a0qrafikas\u0131nda yenid\u0259n n\u0259\u015fr edilm\u0259si m\u0259hz d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 ba\u015f tutdu. Prezidentin 2004-c\u00fc\u00a0il\u00a0yanvar ay\u0131n\u0131n 12-d\u0259 imzalad\u0131\u011f\u0131 \u201cAz\u0259rbaycan dilind\u0259 lat\u0131n qrafikas\u0131 il\u0259 k\u00fctl\u0259vi n\u0259\u015frl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d S\u0259r\u0259ncam\u0131, h\u0259m d\u0259, \u0259lifba il\u0259 ba\u011fl\u0131 probleml\u0259ri tamamil\u0259 h\u0259ll etdi. Bunun da n\u0259tic\u0259sind\u0259 k\u00fctl\u0259vi n\u0259\u015frl\u0259rin\u00a0lat\u0131n\u00a0qrafikas\u0131na ke\u00e7irilm\u0259si t\u0259min olundu. D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n sonrak\u0131 s\u0259r\u0259ncamlar\u0131 \u0259sas\u0131nda is\u0259, 150 cildlik \u201cD\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131 kitabxanas\u0131\u201d, 100 cildlik \u201cD\u00fcnya u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131 kitabxanas\u0131\u201d, 100 cildlik \u201cAz\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 kitabxanas\u0131\u201d seriyas\u0131ndan olan yeni n\u0259\u015frl\u0259r respublika kitabxana \u015f\u0259b\u0259k\u0259sinin lat\u0131n qrafikal\u0131 \u0259d\u0259biyyat fondunu z\u0259nginl\u0259\u015fdirdi. \u00d6lk\u0259 Prezidenti, c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi m\u00fch\u00fcm v\u0259 u\u011furlu t\u0259dbirl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 2004-c\u00fc\u00a0il\u00a013 yanvar tarixind\u0259 imzalad\u0131\u011f\u0131 \u201cAz\u0259rbaycan milli ensiklopediyas\u0131n\u0131n n\u0259\u015fri haqq\u0131nda\u201d S\u0259r\u0259ncam oldu. \u00d6lk\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131, h\u0259m\u00e7inin, 2012-ci\u00a0il\u00a0may ay\u0131n\u0131n 23-d\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan dilinin qloballa\u015fma \u015f\u0259raitind\u0259 zaman\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun istifad\u0259sin\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 dil\u00e7iliyin inki\u015faf\u0131na dair D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131 haqq\u0131nda\u201d S\u0259r\u0259ncam imzalay\u0131b. S\u0259r\u0259ncamda deyilir: \u201cSon d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 m\u00fcasir Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilinin t\u00fck\u0259nm\u0259z imkanlar\u0131ndan laz\u0131m\u0131nca v\u0259 d\u00fczg\u00fcn istifad\u0259 edilm\u0259m\u0259si diqq\u0259t \u00e7\u0259kir.\u00a0\u018fd\u0259bi dilimizin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus inki\u015faf qanunauy\u011funluqlar\u0131na x\u0259l\u0259l g\u0259tir\u0259 bil\u0259c\u0259k yad \u00fcns\u00fcrl\u0259rin \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 v\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r he\u00e7 d\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 \u00e7eviklik n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259 bilmirl\u0259r.\u00a0N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilimizin t\u0259tbiqi sah\u0259sind\u0259 bir s\u0131ra probleml\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 b\u00fcruz\u0259 verir\u201d.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, minillikl\u0259r boyu formala\u015fan v\u0259 bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u0259lib \u00e7atan Az\u0259rbaycan dili xalq\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259dimliyinin simvolu, q\u00fcrur m\u0259nb\u0259yidir.\u00a0Bu g\u00fcn, m\u00fcst\u0259qil bir d\u00f6vl\u0259timizin m\u00f6vcudlu\u011fu dilimizin qorunmas\u0131, d\u00fcnya dill\u0259ri i\u00e7\u0259risind\u0259 layiqli yer tutmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan vacib tarixi imkand\u0131r.\u00a0M\u0259hz Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu\u011fu dil siyas\u0259ti bu sah\u0259d\u0259 \u0259ld\u0259 etdiyimizi u\u011furlar\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir.\u00a0Hal-haz\u0131rda Az\u0259rbaycan dilinin h\u0259rt\u0259r\u0259fli inki\u015faf\u0131, beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 diplomatiyaya yol a\u00e7mas\u0131, d\u00fcnyan\u0131n \u0259n m\u00f6t\u0259b\u0259r tribunalar\u0131ndan e\u015fidilm\u0259si \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin formala\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 dil siyas\u0259tinin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Apar\u0131lan dil siyas\u0259ti Az\u0259rbaycan dilinin qorunmas\u0131 v\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fdirilm\u0259si i\u015finin m\u00f6t\u0259b\u0259r siyasi-h\u00fcquqi t\u0259minat\u0131d\u0131r\u2026<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Sabit Mehdiyev<\/strong><\/p>\n<p><strong>YAP <\/strong><strong>Beyl\u0259qan rayon t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bildiyimiz kimi, h\u0259r bir xalq\u0131n inki\u015faf\u0131nda v\u0259 t\u0259r\u0259qqisind\u0259 m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015f \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r yeti\u015fir. He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 da, bu bax\u0131mdan, tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r yeti\u015fdirib v\u0259 bu m\u0259nada Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev xalq\u0131m\u0131z\u0131n yeti\u015fdirdiyi \u0259n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biridir. Ulu \u00d6nd\u0259r\u00a0 Heyd\u0259r \u018fliyev b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi, dilimizin inki\u015faf\u0131nda da m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rib. M\u0259hz xalq\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6st\u0259rdiyi misilsiz [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":25347,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-28902","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-trend"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.2 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259sind\u0259 \u0259v\u0259zsiz rolu vard\u0131r - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ictimai.az\/?p=28902\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259sind\u0259 \u0259v\u0259zsiz rolu vard\u0131r - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Bildiyimiz kimi, h\u0259r bir xalq\u0131n inki\u015faf\u0131nda v\u0259 t\u0259r\u0259qqisind\u0259 m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015f \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r yeti\u015fir. He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 da, bu bax\u0131mdan, tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r yeti\u015fdirib v\u0259 bu m\u0259nada Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev xalq\u0131m\u0131z\u0131n yeti\u015fdirdiyi \u0259n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biridir. Ulu \u00d6nd\u0259r\u00a0 Heyd\u0259r \u018fliyev b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi, dilimizin inki\u015faf\u0131nda da m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rib. M\u0259hz xalq\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6st\u0259rdiyi misilsiz [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/ictimai.az\/?p=28902\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-07-31T13:23:31+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2023\/05\/ictimai_66770d45db3267c25ec0c416d813751c_npeo5r7v1gzjf6x9qamk.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"471\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"375\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"R\u0259\u015fad Bayramov\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"R\u0259\u015fad Bayramov\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"18 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=28902#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=28902\"},\"author\":{\"name\":\"R\u0259\u015fad Bayramov\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/1da94bf2c7ab5d83ad349237bec1e6af\"},\"headline\":\"\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259sind\u0259 \u0259v\u0259zsiz rolu vard\u0131r\",\"datePublished\":\"2023-07-31T13:23:31+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=28902\"},\"wordCount\":3594,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=28902#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2023\\\/05\\\/ictimai_66770d45db3267c25ec0c416d813751c_npeo5r7v1gzjf6x9qamk.jpeg\",\"articleSection\":[\"G\u00fcnd\u0259m\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=28902\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=28902\",\"name\":\"\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259sind\u0259 \u0259v\u0259zsiz rolu vard\u0131r - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=28902#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=28902#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2023\\\/05\\\/ictimai_66770d45db3267c25ec0c416d813751c_npeo5r7v1gzjf6x9qamk.jpeg\",\"datePublished\":\"2023-07-31T13:23:31+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=28902#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=28902\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=28902#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2023\\\/05\\\/ictimai_66770d45db3267c25ec0c416d813751c_npeo5r7v1gzjf6x9qamk.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2023\\\/05\\\/ictimai_66770d45db3267c25ec0c416d813751c_npeo5r7v1gzjf6x9qamk.jpeg\",\"width\":471,\"height\":375},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=28902#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259sind\u0259 \u0259v\u0259zsiz rolu vard\u0131r\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/\",\"name\":\"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#organization\",\"name\":\"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/cropped-ictimai_0380d81099c6fe3baae753faceb5481f_p41rg2mzq0uyvextfh3k-768x768-1-3.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/cropped-ictimai_0380d81099c6fe3baae753faceb5481f_p41rg2mzq0uyvextfh3k-768x768-1-3.png\",\"width\":768,\"height\":768,\"caption\":\"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/1da94bf2c7ab5d83ad349237bec1e6af\",\"name\":\"R\u0259\u015fad Bayramov\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"R\u0259\u015fad Bayramov\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?author=2\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259sind\u0259 \u0259v\u0259zsiz rolu vard\u0131r - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ictimai.az\/?p=28902","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259sind\u0259 \u0259v\u0259zsiz rolu vard\u0131r - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","og_description":"Bildiyimiz kimi, h\u0259r bir xalq\u0131n inki\u015faf\u0131nda v\u0259 t\u0259r\u0259qqisind\u0259 m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015f \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r yeti\u015fir. He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 da, bu bax\u0131mdan, tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r yeti\u015fdirib v\u0259 bu m\u0259nada Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev xalq\u0131m\u0131z\u0131n yeti\u015fdirdiyi \u0259n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biridir. Ulu \u00d6nd\u0259r\u00a0 Heyd\u0259r \u018fliyev b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi, dilimizin inki\u015faf\u0131nda da m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rib. M\u0259hz xalq\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6st\u0259rdiyi misilsiz [&hellip;]","og_url":"https:\/\/ictimai.az\/?p=28902","og_site_name":"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","article_published_time":"2023-07-31T13:23:31+00:00","og_image":[{"width":471,"height":375,"url":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2023\/05\/ictimai_66770d45db3267c25ec0c416d813751c_npeo5r7v1gzjf6x9qamk.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"author":"R\u0259\u015fad Bayramov","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"R\u0259\u015fad Bayramov","Est. reading time":"18 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=28902#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=28902"},"author":{"name":"R\u0259\u015fad Bayramov","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#\/schema\/person\/1da94bf2c7ab5d83ad349237bec1e6af"},"headline":"\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259sind\u0259 \u0259v\u0259zsiz rolu vard\u0131r","datePublished":"2023-07-31T13:23:31+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=28902"},"wordCount":3594,"publisher":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=28902#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2023\/05\/ictimai_66770d45db3267c25ec0c416d813751c_npeo5r7v1gzjf6x9qamk.jpeg","articleSection":["G\u00fcnd\u0259m"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=28902","url":"https:\/\/ictimai.az\/?p=28902","name":"\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259sind\u0259 \u0259v\u0259zsiz rolu vard\u0131r - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=28902#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=28902#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2023\/05\/ictimai_66770d45db3267c25ec0c416d813751c_npeo5r7v1gzjf6x9qamk.jpeg","datePublished":"2023-07-31T13:23:31+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=28902#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ictimai.az\/?p=28902"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=28902#primaryimage","url":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2023\/05\/ictimai_66770d45db3267c25ec0c416d813751c_npeo5r7v1gzjf6x9qamk.jpeg","contentUrl":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2023\/05\/ictimai_66770d45db3267c25ec0c416d813751c_npeo5r7v1gzjf6x9qamk.jpeg","width":471,"height":375},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=28902#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/ictimai.az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259sind\u0259 \u0259v\u0259zsiz rolu vard\u0131r"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#website","url":"https:\/\/ictimai.az\/","name":"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ictimai.az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#organization","name":"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","url":"https:\/\/ictimai.az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2026\/06\/cropped-ictimai_0380d81099c6fe3baae753faceb5481f_p41rg2mzq0uyvextfh3k-768x768-1-3.png","contentUrl":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2026\/06\/cropped-ictimai_0380d81099c6fe3baae753faceb5481f_p41rg2mzq0uyvextfh3k-768x768-1-3.png","width":768,"height":768,"caption":"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ"},"image":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#\/schema\/person\/1da94bf2c7ab5d83ad349237bec1e6af","name":"R\u0259\u015fad Bayramov","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g","caption":"R\u0259\u015fad Bayramov"},"sameAs":["https:\/\/ictimai.az\/"],"url":"https:\/\/ictimai.az\/?author=2"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28902","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28902"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28902\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/25347"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28902"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28902"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28902"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}