{"id":33542,"date":"2023-10-16T13:52:07","date_gmt":"2023-10-16T09:52:07","guid":{"rendered":"https:\/\/ictimai.az\/?p=33542"},"modified":"2023-10-16T14:27:14","modified_gmt":"2023-10-16T10:27:14","slug":"dunyada-enerji-tehlukesizliyinin-temin-olunmasinda-azerbaycan-amilinin-artan-ehemiyyeti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ictimai.az\/?p=33542","title":{"rendered":"D\u00fcnyada enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131nda Az\u0259rbaycan amilinin artan \u0259h\u0259miyy\u0259ti"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n yegan\u0259 \u00f6lk\u0259sidir ki, z\u0259ngin karbohidrogen ehtiyatlar\u0131na, inki\u015faf etmi\u015f yanacaq-energetika infrastrukturuna v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc tam t\u0259min ed\u0259n enerji sistemin\u0259 malikdir.\u00a0\u00d6lk\u0259nin t\u0259kc\u0259 milli v\u0259 regional s\u0259viyy\u0259d\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 d\u00fcnya enerji sistemind\u0259 getdikc\u0259 h\u0259lledici bir v\u0259sil\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259si, transmilli\u00a0enerji bazarlar\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yer tutmas\u0131 v\u0259 Avropan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyind\u0259 f\u0259al i\u015ftirak\u0131 onun regional v\u0259 planetar geosiyasi, geoiqtisadi m\u00f6vqeyinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>B\u00fcn\u00f6vr\u0259si \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n qoyulan b\u00f6y\u00fck neft strategiyas\u0131 1994-c\u00fc ilin sentyabr\u0131nda 15 d\u00f6vl\u0259td\u0259n 33 \u015firk\u0259tin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 imzalanan \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnin realla\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn lab\u00fcd \u015f\u0259rait yaratd\u0131. Bu, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n imza atd\u0131\u011f\u0131 ilk beyn\u0259lxalq neft anla\u015fmas\u0131 idi v\u0259 ilk g\u00fcnd\u0259n ad\u0131, tarixi \u00f6n\u0259mi v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 hesablanm\u0131\u015f strateji mahiyy\u0259ti il\u0259 m\u00fcst\u0259qillik salnam\u0259mizd\u0259 \u0259n layiqli yerini tutdu.<\/p>\n<p>Son\u00a0ill\u0259r \u0259rzind\u0259 n\u0259inki \u00f6lk\u0259mizd\u0259,\u00a0regionda,\u00a0Avropa\u00a0qit\u0259sind\u0259\u00a0enerji\u00a0t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0olan\u00a0m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r aras\u0131nda \u0259n\u00a0b\u00f6y\u00fck\u00a0layih\u0259l\u0259r imzalanm\u0131\u015fd\u0131r.\u00a0 Burada \u201c\u015eahd\u0259niz-2\u201d, TANAP v\u0259 TAP layih\u0259l\u0259rini x\u00fcsusi il\u0259 vur\u011fulamaq olar.<\/p>\n<p>Ulu \u00f6nd\u0259rin layiqli davam\u00e7\u0131s\u0131\u00a0c\u0259nab\u00a0Prezident \u0130lham \u018fliyev\u00a0\u00e7ox g\u00f6z\u0259l \u015f\u0259kild\u0259 bildirmi\u015fdi: \u201c\u015eahd\u0259niz-2\u201d, TANAP v\u0259 TAP d\u00fcnyan\u0131n \u0259n iri enerji layih\u0259l\u0259rind\u0259ndir. Layih\u0259y\u0259 45 milyard dollar m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 s\u0259rmay\u0259 c\u0259lb edil\u0259c\u0259k, mar\u015frut boyu yerl\u0259\u015f\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 30 mind\u0259n \u00e7ox yeni i\u015f yeri yarad\u0131lacaqd\u0131r. T\u0259bii ki, bu layih\u0259 \u0259lav\u0259 s\u0259yl\u0259r t\u0259l\u0259b ed\u0259c\u0259kdir.\u201d \u00a0Eyni zamanda, d\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d layih\u0259sinin Avropan\u0131n enerji x\u0259rit\u0259sini d\u0259yi\u015f\u0259c\u0259yin\u0259 \u0259min oldu\u011funu b\u0259yan etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n enerji ehtiyatlar\u0131 h\u0259m d\u0259 milli iqtisadiyyat\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rinin dinamik inki\u015faf\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir, \u00f6lk\u0259nin \u00fcmumi daxili m\u0259hsulunun, \u0259sas maliyy\u0259 &#8211; iqtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin formala\u015fmas\u0131nda h\u0259lledici amil kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.\u00a0Odur ki, m\u00f6vcud t\u0259bii ehtiyatlardan, yanacaq-enerji potensial\u0131ndan s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 edilm\u0259si siyas\u0259ti C\u0259nubi Qafqaz\u0131n regional geosiyasi v\u0259 geoiqtisadi v\u0259ziyy\u0259ti fonunda \u00f6lk\u0259nin davaml\u0131 iqtisadi inki\u015faf\u0131n\u0131n v\u0259 iqtisadi t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin \u0259sas t\u0259minatlar\u0131ndan birini yarad\u0131r.<\/p>\n<p>Geosiyasi \u0259d\u0259biyyatda h\u0259r bir \u00f6lk\u0259nin enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi onun milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin m\u00fch\u00fcm t\u0259rkib hiss\u0259l\u0259rind\u0259n biri kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilir. Enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi dedikd\u0259, b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259nin, onun v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131n, c\u0259miyy\u0259tin, iqtisadiyyat\u0131n yanacaq v\u0259 enerji t\u0259chizat\u0131 vasit\u0259sil\u0259 xarici v\u0259 daxili t\u0259hdidl\u0259rd\u0259n m\u00fcdafi\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. Xarici t\u0259hdidl\u0259r\u0259 geosiyasi, xaricd\u0259n qaynaqlanan makroiqtisadi xarakterli probleml\u0259ri, daxili t\u0259hl\u00fck\u0259sizliy\u0259 is\u0259 \u00f6lk\u0259nin milli enerji sektoru il\u0259 birba\u015fa ba\u011fl\u0131 olan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri aid edirl\u0259r.<\/p>\n<p>Enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131n\u0131n \u0259sas prinsipl\u0259ri a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r:<\/p>\n<p>&#8211; strateji v\u0259 m\u00fch\u00fcm obyektl\u0259rin enerji il\u0259 etibarl\u0131 t\u0259min olunmas\u0131;<\/p>\n<p>&#8211; s\u0259rf edilmi\u015f yanacaq ehtiyatlar\u0131n\u0131n yerinin doldurulmas\u0131;<\/p>\n<p>&#8211; yanaca\u011f\u0131n v\u0259 enerji n\u00f6vl\u0259rinin diversifikasiyas\u0131 (\u015fax\u0259l\u0259ndirilm\u0259si);<\/p>\n<p>&#8211; ekoloji t\u0259l\u0259bl\u0259rin n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmas\u0131;<\/p>\n<p>&#8211; enerji ehtiyatlar\u0131ndan s\u0259m\u0259r\u0259siz istifad\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131;<\/p>\n<p>&#8211; daxili v\u0259 xarici bazarlarda enerji ehtiyatlar\u0131n\u0131n laz\u0131mi g\u0259lir g\u0259tirm\u0259si v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li ixrac \u00fc\u00e7\u00fcn azad iqtisadi \u015f\u0259raitin yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 s.<\/p>\n<p>D\u00fcnya iqtisadi b\u00f6hran\u0131n\u0131n 2014-c\u00fc illd\u0259n ba\u015flayaraq Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131na t\u0259siri bir s\u0131ra probleml\u0259r yaratd\u0131. Bel\u0259ki 2015-ci ild\u0259 milli pul vahidi olan manat\u0131n iki d\u0259f\u0259 devalvasiyaya u\u011framas\u0131, bank sektorunda yaranan \u00e7ox ciddi probl\u0259ml\u0259r bir s\u0131ra qabaqlay\u0131c\u0131 t\u0259dbirl\u0259rin g\u00f6r\u00fclm\u0259sin\u0259 z\u0259rur\u0259t yaratd\u0131. Bu probleml\u0259ri h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259bul edil\u0259n strateji yol x\u0259rit\u0259l\u0259ri b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 iqtisadi inki\u015faf\u0131 stimulla\u015fd\u0131rmaqla yanana\u015f\u0131 iqtisadi t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin t\u0259min edilm\u0259sin\u0259 yeni yana\u015fman\u0131 da z\u0259ruri etmi\u015fdir. X\u00fcsusi olaraq onu vur\u011fulamaq vacibdir ki, mili iqtisadiyyat\u0131n inki\u015faf strategiyas\u0131, \u0259n birinci d\u00f6vl\u0259tin do\u011fru v\u0259 d\u00fcr\u00fcst v\u0259 effekktiv iqtisadi siyas\u0259tin\u0259 \u0259saslanmaq \u015f\u0259rti il\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 sosial-iqtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin inki\u015fafa t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r yaradan daxili v\u0259 xarici faktorlar\u0131n m\u00fcdafi\u0259sini t\u0259min etm\u0259lidir. Aliml\u0259r\u0131n z\u0259nninc\u0259, makro, mikro v\u0259 mezo s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259 bu v\u0259 ya ba\u015fqa t\u0259s\u0259rr\u00fcfat q\u0259rarlar\u0131n\u0131n (layih\u0259l\u0259rinin) icras\u0131 zaman\u0131 h\u0259r bir yeniliyin iqtisadi t\u0259dqiqi potensial \u00fcmumi t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u00fcdd\u0259as\u0131na \u0259saslanmal\u0131d\u0131r, h\u0259m d\u0259 sosial-iqtisadi v\u0259 ekoloji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliy\u0259 x\u00fcsusi fikir verilm\u0259lidir. Buna \u0259sas\u0259n d\u0259 birincisi, t\u0259dqiq edil\u0259n obyektin \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri, yaxud da \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131n\u0131n iqtisadi t\u0259dqiqi m\u00fctl\u0259q innovasiya layih\u0259sinin, yaxud da q\u0259rar\u0131n\u0131n veril\u0259n variant\u0131n\u0131n icras\u0131n\u0131n m\u0259qs\u0259d\u0259 m\u00fcvafiqliyi bar\u0259d\u0259 ekspert r\u0259yi q\u0259bul edil\u0259n\u0259d\u0259k h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259lidir; ikincisi, effekktivliyin t\u0259dqiqinin d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 \u00f6lk\u0259nin sosial-iqtisadi, d\u00f6y\u00fc\u015f, ekoloji, demoqrafik v\u0259 s.<\/p>\n<p>T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259minat\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 almaq v\u0259 bu layih\u0259nin icras\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn neqativ n\u0259tic\u0259l\u0259rini aradan qald\u0131rmaq vacibdir; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, y\u00fcks\u0259k iqtisadi effekktivliyin t\u0259minat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259tin, reqionlar\u0131n, sahibkar strukturlar\u0131n\u0131n v\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 istimaiyy\u0259tin maraq dair\u0259l\u0259rinin optimal s\u0259ciyy\u0259sin\u0259 \u00e7atmaq b\u00f6y\u00fck sahibdir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn idar\u0259etm\u0259 v\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n s\u0259viyy\u0259l\u0259rind\u0259 \u00f6lk\u0259nin sosial-iqtisadi strategiyas\u0131, proqramlar\u0131 v\u0259 layih\u0259l\u0259rinin elmi-iqtisadi \u0259sasland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n \u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259si t\u0259l\u0259b edilir.<\/p>\n<p>H\u0259r bir layih\u0259nin icras\u0131 o zaman m\u0259qs\u0259d\u0259m\u00fcvafiq olar ki, bundan \u0259ld\u0259 edil\u0259n ictimai m\u0259nf\u0259\u0259t, ba\u015fqa eyni \u015f\u0259rtl\u0259r alt\u0131nda, ictimai x\u0259rcl\u0259rd\u0259n \u00e7ox olsun.<\/p>\n<p>\u0130qtisadi t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik iqtisadiyyat\u0131n el\u0259 bir hal\u0131d\u0131r ki, bu hal onun daima y\u00fcks\u0259l\u0259n inki\u015fafa, sosial v\u0259zif\u0259l\u0259rin effekktiv \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259ll edilm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131r v\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qil iqtisadi siyas\u0259t haz\u0131rlayaraq onu yerin\u0259 yetirm\u0259k iqtidar\u0131nda olur. Bu c\u0259h\u0259td\u0259n d\u00f6vl\u0259t iqtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin v\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 mili iqtisadiyyat\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n v\u0259 iqtisadi t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin t\u0259minin\u0259 daima d\u0259rin n\u00fcfuz edir.<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259tin realla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 iqtisadi siyas\u0259tinin \u0259sas m\u0259qs\u0259di bazar \u015f\u0259raitind\u0259 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliy\u0259 yiy\u0259l\u0259nm\u0259kl\u0259, milli iqtisadiyyat\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini daima y\u00fcks\u0259l\u0259n v\u0259 tarazl\u0131 inki\u015faf\u0131n\u0131n t\u0259minind\u0259n ibar\u0259tdir. D\u00f6vl\u0259tin realla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 iqtisadi siyas\u0259tin\u0259 b\u00fct\u00f6v m\u00fcvafiq i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanm\u0131\u015f milli iqtisadiyyat\u0131n inki\u015faf strategiyas\u0131 \u00f6z real \u0259ksini \u00f6lk\u0259nin makroiqtisadi inki\u015faf\u0131nda v\u0259 o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u00fcmumilikd\u0259 ictimaiyy\u0259tin sosial qrup v\u0259 t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rinin h\u0259yat keyfiyy\u0259tind\u0259 tapmal\u0131d\u0131r. Bu c\u0259h\u0259td\u0259n d\u00f6vl\u0259tin realla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 iqtisadi siyas\u0259tinin i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmas\u0131nda, \u00f6lk\u0259nin elmi potensial\u0131n\u0131n, m\u00fcvafiq strukturlar\u0131n v\u0259 geni\u015f z\u0259hm\u0259tke\u015f k\u00fctl\u0259l\u0259rinin f\u0259al i\u015ftirak\u0131 t\u0259min edilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>\u0130qtisadiyyat\u0131n inki\u015faf strategiyas\u0131 d\u00f6vl\u0259tin do\u011fru v\u0259 d\u00fcr\u00fcst v\u0259 effekktiv iqtisadi siyas\u0259ti il\u0259 formala\u015fmaqla, \u00f6lk\u0259nin hal-haz\u0131rk\u0131 iqtisadi-maliyy\u0259 strategiyalar\u0131ndan istifad\u0259sinin effekktivliyinin art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u0259qs\u0259d\u0259 uy\u011fun f\u0259aliyy\u0259tinin toplusunu \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirmi\u015f olur. Unutmaq yol verilm\u0259zdir ki, \u00f6lk\u0259nin sosial-iqtisadi inki\u015faf haqda haz\u0131rlanan v\u0259 q\u0259bul edil\u0259n q\u0259rar, q\u0259tnam\u0259l\u0259r d\u00f6vl\u0259tin siyas\u0259tini \u00f6z\u00fcnd\u0259 ifad\u0259 edir.<\/p>\n<p>Ayd\u0131nd\u0131r ki, bu zaman h\u00f6k\u00fcm\u0259tin realla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 iqtisadi siyas\u0259t, elmi- texniki, aqrar siyas\u0259t, o c\u00fcml\u0259d\u0259n qiym\u0259t v\u0259 g\u0259lir siyas\u0259ti, investisiya siyas\u0259ti, t\u0259bi\u0259td\u0259n istifad\u0259si v\u0259 \u0259traf m\u00fchitin qorumaqsi siyas\u0259ti, xarici-iqtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin t\u0259mini v\u0259 s. n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. \u015e\u00fcbh\u0259sizdir ki, bu vacib istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259n h\u0259r birinin milli iqtisadiyyat\u0131n inki\u015faf strategiyas\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259minind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus rolu vard\u0131r. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc \u015f\u0259kilind\u0259, \u0259trafl\u0131 \u0259sasland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f iqtisadi siyas\u0259t i\u015fl\u0259nib h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259d\u0259n, iqtisadiyyat\u0131n stabil, davaml\u0131 v\u0259 daima y\u00fcks\u0259l\u0259n inki\u015faf\u0131n\u0131n t\u0259mini qeyr-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>Ayd\u0131nd\u0131r ki, yeni ictimaiyy\u0259tin maddi-texniki bazas\u0131n\u0131n v\u0259 istehsal m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, inki\u015faf\u0131 milli iqtisadiyyat\u0131n inki\u015faf strategiyas\u0131n\u0131n \u0259sas yollar\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etm\u0259lidir. Bu c\u0259h\u0259td\u0259n milli iqtisadi inki\u015faf strategiyas\u0131n\u0131n yollar\u0131nd\u0259n biri sosial t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rin, qruplar\u0131n v\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 ictimaiyy\u0259tin maraq dair\u0259l\u0259rinin do\u011fru v\u0259 d\u00fcr\u00fcst \u0259laq\u0259l\u0259ndirilm\u0259sidir. Ayd\u0131nd\u0131r ki, iqtisadi maraqlar t\u0259kc\u0259 iqtisadi siyas\u0259tin \u00f6z\u00fcn\u00fcn yerin\u0259 yetirilm\u0259si gedi\u015fat\u0131nda realla\u015fm\u0131r. Onlar t\u0259kc\u0259 d\u00f6vl\u0259tin siyas\u0259tind\u0259 \u0259m\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 yerin\u0259 yetirilir. Bazar \u015f\u0259raitind\u0259 d\u00f6vl\u0259tin realla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 iqtisadi siyas\u0259tinin rolu \u00f6nc\u0259 bildirdiyimiz\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n, bir art\u0131m olur ki, bu da obyektiv olaraq \u0259n birinci yeni istehsal m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin formala\u015fmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 d\u00f6vl\u0259tin realla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 iqtisadi siyas\u0259tinin \u0259sas yollar\u0131 onunla m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilir ki, ictimaiyy\u0259timiz bazar qurulu\u015funun ke\u00e7id d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 oldu\u011fundan, \u00e7ox sosial- iqtisadi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r h\u0259ll edir.<\/p>\n<p>\u0130qtisadi t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini ara\u015fd\u0131ran alimlar iqtisadi prosesl\u0259ri ayr\u0131-ayr\u0131 aspektl\u0259rd\u0259n n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7ir\u0259rk\u0259n ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259ki hal-haz\u0131rdak\u0131 \u015f\u0259rait\u0259 \u0259sas\u0259n t\u0259snifl\u0259\u015fdirm\u0259 apar\u0131rlar v\u0259 haql\u0131 olaraq bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259r i\u00e7\u0259risind\u0259n ke\u00e7id iqtisadiyyatl\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259ri verirl\u0259r. Sanki bunlarla bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259nin k\u0259skin v\u0259 aktual oldu\u011funu qeyd etm\u0259k ist\u0259yirl\u0259r.<\/p>\n<p>Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n, Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 elmi c\u0259h\u0259td\u0259n qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015f daxili v\u0259 xarici siyas\u0259t\u0259 sahib olmal\u0131d\u0131r. Bu vacib strateji istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 \u0259n \u00fcmd\u0259 yeri milli iqtisadiyyat\u0131n inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 milli maraqlar \u0259sas yer tutur. Bu c\u0259h\u0259td\u0259n z\u0259nn edirik ki, milli iqtisadiyyat\u0131n inki\u015faf strategiyas\u0131 milli z\u0259mind\u0259 formala\u015fmaqla, bir-biril\u0259 ba\u011fl\u0131 olan bu \u0259sas prosesl\u0259ri \u0259hat\u0259 etm\u0259lidir:<\/p>\n<ul>\n<li>iqtisadiyyat\u0131n milli s\u0259pgid\u0259 formala\u015fmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131n\u0131;<\/li>\n<li>Az\u0259rbaycan\u0131n milli s\u0259rv\u0259tl\u0259rind\u0259n, \u00fcmumilikd\u0259 sosial-iqtisadi potensial\u0131ndan, b\u00fct\u00f6v v\u0259 effekktiv istifad\u0259d\u0259, daxili bazar\u0131 x\u00fcsus\u0259n yerli m\u0259hsulla \u00f6d\u0259m\u0259yi v\u0259 \u00f6lk\u0259nin d\u00fcnyada yerinin daha da g\u00fccl\u0259nm\u0259sini;<\/li>\n<\/ul>\n<p>2006-c\u0131 ilin noyabr\u0131nda Br\u00fcsseld\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131 il\u0259 Avropa Birliyi aras\u0131nda enerji m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011fa dair Anla\u015fma Memorandumu\u201dnun imzalanmas\u0131 h\u0259m Az\u0259rbaycan\u0131n, h\u0259m d\u0259 Avropa Birliyi \u00f6lk\u0259l\u0259rinin enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259 oldu. 2007-ci ilin may\u00a0ay\u0131nda Krakov \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 t\u0259\u015fkil olunmu\u015f enerji sammiti bu sah\u0259nin t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin Avropa \u00fc\u00e7\u00fcn getdikc\u0259 daha qlobal s\u0259ciyy\u0259 da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, m\u00fch\u00fcm geosiyasi reall\u0131qlarla \u015f\u0259rtl\u0259ndiyini n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 t\u0259sdiql\u0259di.\u00a0Pol\u015fa, Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan, Litva v\u0259 Ukrayna prezidentl\u0259rinin, el\u0259c\u0259 d\u0259, Qazax\u0131stan\u0131n d\u00f6vl\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin i\u015ftirak etdiyi bu sammitd\u0259 enerji sah\u0259sind\u0259 yeni subregional inteqrasiya modeli yaratma\u011f\u0131n vacib oldu\u011fu vur\u011fuland\u0131. Sammit \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 m\u00fczakir\u0259 olunmu\u015f Odessa-Brod\u0131-Qdansk mar\u015frutu Qara d\u0259niz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lan neftin Baltik d\u0259nizi sahilin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, oradan Avropa v\u0259 d\u00fcnya bazarlar\u0131na da\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. 2007-ci ilin oktyabr\u0131nda Litvan\u0131n paytaxt\u0131 Viln\u00fcs \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u201cViln\u00fcs enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi konfrans\u0131 &#8211; 2007: m\u0259sul t\u0259r\u0259fda\u015flar \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259sul energetika\u201d m\u00f6vzusunda ke\u00e7iril\u0259n beyn\u0259lxalq konfransda i\u015ftirak ed\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259r X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin karbohidrogen ehtiyatlar\u0131n\u0131n Avropa bazarlar\u0131na da\u015f\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn milli \u015firk\u0259tl\u0259rin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 yeni konsorsiumun &#8211; \u201cSarmatiya\u201dn\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lmi\u015fl\u0259r. Bu konsorsiumun \u0259sas m\u0259qs\u0259di Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan, Ukrayna v\u0259 Pol\u015fan\u0131n \u0259razisind\u0259n ke\u00e7m\u0259kl\u0259, X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259n Avropaya v\u0259 beyn\u0259lxalq bazarlara ged\u0259n da\u015f\u0131nma sisteml\u0259rinin realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259kd\u0259n ibar\u0259tdir.\u00a0T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n fikrinc\u0259, bel\u0259 bir konsorsiumun yarad\u0131lmas\u0131 Avropa Birliyinin enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi maraqlar\u0131na tam cavab verir. 2008-ci il noyabr\u0131n 13-14-d\u0259 Bak\u0131da ke\u00e7iril\u0259n enerji sammitind\u0259 NABUCCO qaz layih\u0259sinin realla\u015fmas\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259sas s\u00f6z sahibi oldu\u011fu bir daha ayd\u0131nla\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin neft-qaz k\u0259m\u0259rl\u0259rini \u015fax\u0259l\u0259ndirm\u0259si t\u0259kc\u0259 \u00f6lk\u0259nin enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 xidm\u0259t etmir, eyni zamanda, transmilli enerji ixrac\u0131n\u0131n daha s\u0259m\u0259r\u0259li v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc t\u0259\u015fkilin\u0259 m\u00fcsb\u0259t t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rir.\u00a0Haz\u0131rda Az\u0259rbaycan nefti \u00fc\u00e7 istiqam\u0259t \u00fczr\u0259 &#8211; Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan vasit\u0259sil\u0259 Aral\u0131q d\u0259nizin\u0259 v\u0259 d\u00fcnya bazarlar\u0131na, Bak\u0131-Supsa v\u0259 Bak\u0131-Novorossiysk x\u0259tl\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 Qara d\u0259niz limanlar\u0131 v\u0259 Avropa bazarlar\u0131na \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r. N\u00f6vb\u0259ti layih\u0259 kimi, Bak\u0131-Supsa x\u0259ttinin Odessa-Brod\u0131-Plotsk-Qdansk mar\u015frutu il\u0259 \u015e\u0259rqi Avropaya q\u0259d\u0259r uzad\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 \u201cSarmatiya\u201d adl\u0131 m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k \u015firk\u0259tin t\u0259sis edilm\u0259si d\u0259 prosesin yax\u0131n perspektivd\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259n\u0259c\u0259yin\u0259 d\u0259lal\u0259t edir. Bundan sonra X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin enerji ehtiyatlar\u0131n\u0131n n\u0259qli \u00fc\u00e7\u00fcn Avropa bazarlar\u0131na \u0259lav\u0259 mar\u015frutlar\u0131n realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnd\u0259 \u0259m\u0259li add\u0131mlar at\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn X\u0259z\u0259r h\u00f6vz\u0259sind\u0259n neftin v\u0259 qaz\u0131n d\u00fcnya bazarlar\u0131na \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 yollar\u0131n\u0131n \u015fax\u0259l\u0259ndirilm\u0259si AB\u015e v\u0259 Q\u0259rb d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin geosiyasi maraqlar\u0131na da tam cavab verir.\u00a0Onlar Avropa bazarlar\u0131na neft g\u00f6nd\u0259rilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn Avrasiya neft n\u0259qli d\u0259hlizi sistemind\u0259 Odessa-Brod\u0131 neft k\u0259m\u0259rinin i\u015f\u0259 sal\u0131nmas\u0131n\u0131, b\u00f6lg\u0259nin karbohidrogen ehtiyatlar\u0131n\u0131n etibarl\u0131 v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259siz n\u0259qli \u00fc\u00e7\u00fcn X\u0259z\u0259r-Qara d\u0259niz v\u0259 X\u0259z\u0259r-Baltik d\u0259nizi Enerji Tranziti M\u0259kan\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rini davam etdirm\u0259yi vacib say\u0131rlar.\u00a0Bundan ba\u015fqa, Q\u0259rb t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131 hesab edirl\u0259r ki, X\u0259z\u0259r h\u00f6vz\u0259sinin karbohidrogen ehtiyatlar\u0131n\u0131n Avropa bazarlar\u0131na n\u0259qli regional \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir, d\u00fcnyada enerji ehtiyatlar\u0131n\u0131n hasilat\u00e7\u0131, istehlak\u00e7\u0131 v\u0259 tranzit \u00f6lk\u0259l\u0259rinin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 faydal\u0131 maraqlar\u0131n\u0131 t\u0259min edir.\u00a0Bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n Avropa v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n enerji bazarlar\u0131na alternativ mar\u015frutlar axtarma v\u0259 ixrac\u0131 \u015fax\u0259l\u0259ndirm\u0259 siyas\u0259tini, NABUCCO da daxil olmaqla, G\u00fcrc\u00fcstan, T\u00fcrkiy\u0259, Rum\u0131niya, Bolqar\u0131stan v\u0259 s. kimi etibarl\u0131, qeyri-as\u0131l\u0131 tranzit \u00f6lk\u0259l\u0259rinin \u0259razisi il\u0259 yeni-yeni neft v\u0259 qaz ixrac\u0131 mar\u015frutlar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 s\u0259yl\u0259rini d\u0259st\u0259kl\u0259yirl\u0259r.<\/p>\n<p>Q\u0259rbin Az\u0259rbaycan\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin \u0259sas t\u0259minat\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri kimi q\u0259bul etm\u0259si, Avropa \u0130ttifaq\u0131 &#8211; Az\u0259rbaycan \u0259laq\u0259l\u0259rini strateji s\u0259viyy\u0259y\u0259 y\u00fcks\u0259ltmi\u015fdir. Bunun n\u0259tic\u0259sidir ki, yuxar\u0131da qeyd edildiyi kimi, 2006-c\u0131 il noyabr\u0131n 7-d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 il\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131 aras\u0131nda enerji m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011fa dair x\u00fcsusi Anla\u015fma Memorandumu imzalanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan qaz\u0131n\u0131 Avropa bazarlar\u0131na \u00e7atd\u0131racaq T\u00fcrkiy\u0259-Yunan\u0131stan qaz k\u0259m\u0259rinin 2007-ci il noyabr\u0131n 18-d\u0259 istismara verilm\u0259si \u00f6lk\u0259mizl\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131 aras\u0131nda enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n, h\u0259m\u00e7inin enerji tranzitinin yeni istiqam\u0259tini yaratm\u0131\u015fd\u0131r.\u00a0Bu k\u0259m\u0259r Az\u0259rbaycan, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Yunan\u0131stan \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck geosiyasi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131maqla b\u0259rab\u0259r, h\u0259m d\u0259 enerji sah\u0259sind\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259 yeni transmilli i\u015f birliyinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoyur.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n xarici siyas\u0259tind\u0259 enerji amili \u00f6z \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u00f6vqeyini qorumaqda davam edir. M\u00fcxt\u0259lif liderl\u0259rin hakimiyy\u0259tl\u0259ri d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u00fcmumi xarici siyas\u0259t strategiyas\u0131nda ciddi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpsa da, Az\u0259rbaycan\u0131n enerji siyas\u0259ti 25 il boyunca \u0259sas\u0259n b\u0259nz\u0259r h\u0259d\u0259fl\u0259r\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan bu siyas\u0259tl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 haz\u0131rda \u00f6z enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259min ed\u0259 bilir, el\u0259c\u0259 d\u0259 b\u0259zi dig\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyind\u0259 d\u0259 \u0259sas rollardan birini oynay\u0131r.<\/p>\n<p>Bu bar\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Birinci vitse-prezidenti, \u00a0<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Heyd%C9%99r_%C6%8Fliyev_Fondu\">Heyd\u0259r \u018fliyev Fondunun<\/a>\u00a0v\u0259\u00a0<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Az%C9%99rbaycan_M%C9%99d%C9%99niyy%C9%99t_Fondu\">Az\u0259rbaycan M\u0259d\u0259niyy\u0259t Fondunun<\/a>\u00a0prezidenti, \u00a0<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/UNESCO\">UNESCO<\/a>\u00a0v\u0259 \u00a0<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/ISESCO\">ISESCO<\/a>-nun xo\u015fm\u0259raml\u0131 s\u0259firi\u00a0 Mehriban \u018fliyeva Avropa parlamentinin Parisd\u0259ki ofisind\u0259\u00a0\u201cAz\u0259rbaycan Avropan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi \u00fc\u00e7\u00fcn strateji t\u0259r\u0259fda\u015f\u201d m\u00f6vzusunda\u00a0 beyn\u0259lxalq konfransda \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda bildirmi\u015fdir<strong>:<\/strong>\u00a0\u00a0Az\u0259rbaycan h\u0259l\u0259 150 il \u00f6nc\u0259 s\u0259naye \u00fcsulu il\u0259 neft hasil ed\u0259n ilk \u00f6lk\u0259 olub. 1901-ci ild\u0259 d\u00fcnya neftinin 50 faizi bizim \u00f6lk\u0259d\u0259 hasil edilirdi. \u0130lk neft bumu dig\u0259r \u0259sas i\u015ftirak\u00e7\u0131larla yana\u015f\u0131, Nobel qarda\u015flar\u0131, \u015eell-Transport v\u0259 Rot\u015fild Banking House \u015firk\u0259tl\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ba\u015f tutdu. \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n neft t\u0259chizat\u0131n\u0131n \u00fcmumi h\u0259cminin 70 faizd\u0259n \u00e7oxunu t\u0259kba\u015f\u0131na t\u0259min edirdi v\u0259 bu, fa\u015fizm \u00fcz\u0259rind\u0259 Q\u0259l\u0259b\u0259y\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259 oldu.<\/p>\n<p>\u0130yirminci \u0259srin ax\u0131rlar\u0131nda m\u00fcst\u0259qilliyimizi b\u0259rpa etdikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan el\u0259 bir investisiya m\u00fchiti yaratd\u0131 ki, d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox apar\u0131c\u0131 enerji \u015firk\u0259tl\u0259ri neft v\u0259 qaz sektorumuza s\u0259rmay\u0259 qoyma\u011fa ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n<p>1994-c\u00fc ild\u0259 d\u00fcnyan\u0131n apar\u0131c\u0131 neft \u015firk\u0259tl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t konsorsiumla \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dni imzalamaqla Az\u0259rbaycan tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin resurslar\u0131n\u0131 beyn\u0259lxalq al\u0259m\u0259 a\u00e7d\u0131.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u00f6z enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259min edib v\u0259 haz\u0131rda t\u0259r\u0259fda\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rin enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 t\u00f6hf\u0259 verir. Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259ld\u0259 etdiyi \u0259n b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biri Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan boru k\u0259m\u0259rinin tikilm\u0259si idi. O, tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq X\u0259z\u0259r v\u0259 Aral\u0131q d\u0259nizl\u0259rini birl\u0259\u015fdirdi. Biz, h\u0259m\u00e7inin X\u0259z\u0259rin \u015f\u0259rq sahilind\u0259n Avropa v\u0259 beyn\u0259lxalq bazarlara neft t\u0259chizat\u00e7\u0131lar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n t\u0259min edilm\u0259sind\u0259 tranzit \u00f6lk\u0259 kimi \u00f6z rolumuzu oynay\u0131r\u0131q. Biz t\u0259chizatda oldu\u011fu kimi, tranzitd\u0259 d\u0259 etibarl\u0131 \u00f6lk\u0259yik.<\/p>\n<p>Dig\u0259r tarixi nailiyy\u0259t qaz\u0131m\u0131z\u0131n ixrac\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259hliz a\u00e7m\u0131\u015f C\u0259nubi Qafqaz qaz boru k\u0259m\u0259rinin tikintisi oldu.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Avropa \u00fc\u00e7\u00fcn etibarl\u0131 t\u0259r\u0259fda\u015fd\u0131r. Enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 yana\u015fmam\u0131z ondan ibar\u0259tdir ki, enerji resurslar\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259ri v\u0259 xalqlar\u0131 ay\u0131rmal\u0131 deyil, birl\u0259\u015fdirm\u0259lidir. Enerji resurslar\u0131 r\u0259qab\u0259t v\u0259 ya toqqu\u015fmaya deyil, regional v\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa xidm\u0259t etm\u0259lidir. T\u0259chizat\u00e7\u0131lar\u0131n, tranzit \u00f6lk\u0259l\u0259rin v\u0259 istehlak\u00e7\u0131lar\u0131n maraqlar\u0131 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259li v\u0259 daha \u00e7ox proqnozla\u015fd\u0131rma v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 faydaya aparmal\u0131d\u0131r. Bu, \u00f6lk\u0259mizin enerji f\u0259ls\u0259f\u0259sidir<\/p>\n<p><strong>Bak\u0131 Slavyan Universitetini \u0130btidai t\u0259hsil kafedras\u0131n\u0131n ba\u015f m\u00fc\u0259llimi<\/strong><\/p>\n<p><strong> Mirz\u0259yeva Sevda N\u00fcr\u0259ddin q\u0131z\u0131<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n yegan\u0259 \u00f6lk\u0259sidir ki, z\u0259ngin karbohidrogen ehtiyatlar\u0131na, inki\u015faf etmi\u015f yanacaq-energetika infrastrukturuna v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc tam t\u0259min ed\u0259n enerji sistemin\u0259 malikdir.\u00a0\u00d6lk\u0259nin t\u0259kc\u0259 milli v\u0259 regional s\u0259viyy\u0259d\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 d\u00fcnya enerji sistemind\u0259 getdikc\u0259 h\u0259lledici bir v\u0259sil\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259si, transmilli\u00a0enerji bazarlar\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yer tutmas\u0131 v\u0259 Avropan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyind\u0259 f\u0259al i\u015ftirak\u0131 onun regional v\u0259 planetar geosiyasi, geoiqtisadi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":33545,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-33542","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-society"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.7 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>D\u00fcnyada enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131nda Az\u0259rbaycan amilinin artan \u0259h\u0259miyy\u0259ti - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ictimai.az\/?p=33542\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"D\u00fcnyada enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131nda Az\u0259rbaycan amilinin artan \u0259h\u0259miyy\u0259ti - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n yegan\u0259 \u00f6lk\u0259sidir ki, z\u0259ngin karbohidrogen ehtiyatlar\u0131na, inki\u015faf etmi\u015f yanacaq-energetika infrastrukturuna v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc tam t\u0259min ed\u0259n enerji sistemin\u0259 malikdir.\u00a0\u00d6lk\u0259nin t\u0259kc\u0259 milli v\u0259 regional s\u0259viyy\u0259d\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 d\u00fcnya enerji sistemind\u0259 getdikc\u0259 h\u0259lledici bir v\u0259sil\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259si, transmilli\u00a0enerji bazarlar\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yer tutmas\u0131 v\u0259 Avropan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyind\u0259 f\u0259al i\u015ftirak\u0131 onun regional v\u0259 planetar geosiyasi, geoiqtisadi [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/ictimai.az\/?p=33542\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-10-16T09:52:07+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-10-16T10:27:14+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2023\/10\/ictimai_9a779d831644abb4b1fd251e7c5a3623_gcl34rn1yxbm6azopf8v-e1697451943652.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"768\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"R\u0259\u015fad Bayramov\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"R\u0259\u015fad Bayramov\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"18 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=33542#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=33542\"},\"author\":{\"name\":\"R\u0259\u015fad Bayramov\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/1da94bf2c7ab5d83ad349237bec1e6af\"},\"headline\":\"D\u00fcnyada enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131nda Az\u0259rbaycan amilinin artan \u0259h\u0259miyy\u0259ti\",\"datePublished\":\"2023-10-16T09:52:07+00:00\",\"dateModified\":\"2023-10-16T10:27:14+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=33542\"},\"wordCount\":3684,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=33542#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2023\\\/10\\\/ictimai_9a779d831644abb4b1fd251e7c5a3623_gcl34rn1yxbm6azopf8v-e1697451943652.png\",\"articleSection\":[\"Sosial\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=33542\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=33542\",\"name\":\"D\u00fcnyada enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131nda Az\u0259rbaycan amilinin artan \u0259h\u0259miyy\u0259ti - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=33542#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=33542#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2023\\\/10\\\/ictimai_9a779d831644abb4b1fd251e7c5a3623_gcl34rn1yxbm6azopf8v-e1697451943652.png\",\"datePublished\":\"2023-10-16T09:52:07+00:00\",\"dateModified\":\"2023-10-16T10:27:14+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=33542#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=33542\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=33542#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2023\\\/10\\\/ictimai_9a779d831644abb4b1fd251e7c5a3623_gcl34rn1yxbm6azopf8v-e1697451943652.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2023\\\/10\\\/ictimai_9a779d831644abb4b1fd251e7c5a3623_gcl34rn1yxbm6azopf8v-e1697451943652.png\",\"width\":768,\"height\":560},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=33542#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"D\u00fcnyada enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131nda Az\u0259rbaycan amilinin artan \u0259h\u0259miyy\u0259ti\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/\",\"name\":\"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#organization\",\"name\":\"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/cropped-ictimai_0380d81099c6fe3baae753faceb5481f_p41rg2mzq0uyvextfh3k-768x768-1-3.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/cropped-ictimai_0380d81099c6fe3baae753faceb5481f_p41rg2mzq0uyvextfh3k-768x768-1-3.png\",\"width\":768,\"height\":768,\"caption\":\"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/1da94bf2c7ab5d83ad349237bec1e6af\",\"name\":\"R\u0259\u015fad Bayramov\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"R\u0259\u015fad Bayramov\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?author=2\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"D\u00fcnyada enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131nda Az\u0259rbaycan amilinin artan \u0259h\u0259miyy\u0259ti - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ictimai.az\/?p=33542","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"D\u00fcnyada enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131nda Az\u0259rbaycan amilinin artan \u0259h\u0259miyy\u0259ti - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","og_description":"Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n yegan\u0259 \u00f6lk\u0259sidir ki, z\u0259ngin karbohidrogen ehtiyatlar\u0131na, inki\u015faf etmi\u015f yanacaq-energetika infrastrukturuna v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc tam t\u0259min ed\u0259n enerji sistemin\u0259 malikdir.\u00a0\u00d6lk\u0259nin t\u0259kc\u0259 milli v\u0259 regional s\u0259viyy\u0259d\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 d\u00fcnya enerji sistemind\u0259 getdikc\u0259 h\u0259lledici bir v\u0259sil\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259si, transmilli\u00a0enerji bazarlar\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yer tutmas\u0131 v\u0259 Avropan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyind\u0259 f\u0259al i\u015ftirak\u0131 onun regional v\u0259 planetar geosiyasi, geoiqtisadi [&hellip;]","og_url":"https:\/\/ictimai.az\/?p=33542","og_site_name":"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","article_published_time":"2023-10-16T09:52:07+00:00","article_modified_time":"2023-10-16T10:27:14+00:00","og_image":[{"width":768,"height":560,"url":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2023\/10\/ictimai_9a779d831644abb4b1fd251e7c5a3623_gcl34rn1yxbm6azopf8v-e1697451943652.png","type":"image\/png"}],"author":"R\u0259\u015fad Bayramov","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"R\u0259\u015fad Bayramov","Est. reading time":"18 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=33542#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=33542"},"author":{"name":"R\u0259\u015fad Bayramov","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#\/schema\/person\/1da94bf2c7ab5d83ad349237bec1e6af"},"headline":"D\u00fcnyada enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131nda Az\u0259rbaycan amilinin artan \u0259h\u0259miyy\u0259ti","datePublished":"2023-10-16T09:52:07+00:00","dateModified":"2023-10-16T10:27:14+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=33542"},"wordCount":3684,"publisher":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=33542#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2023\/10\/ictimai_9a779d831644abb4b1fd251e7c5a3623_gcl34rn1yxbm6azopf8v-e1697451943652.png","articleSection":["Sosial"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=33542","url":"https:\/\/ictimai.az\/?p=33542","name":"D\u00fcnyada enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131nda Az\u0259rbaycan amilinin artan \u0259h\u0259miyy\u0259ti - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=33542#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=33542#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2023\/10\/ictimai_9a779d831644abb4b1fd251e7c5a3623_gcl34rn1yxbm6azopf8v-e1697451943652.png","datePublished":"2023-10-16T09:52:07+00:00","dateModified":"2023-10-16T10:27:14+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=33542#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ictimai.az\/?p=33542"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=33542#primaryimage","url":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2023\/10\/ictimai_9a779d831644abb4b1fd251e7c5a3623_gcl34rn1yxbm6azopf8v-e1697451943652.png","contentUrl":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2023\/10\/ictimai_9a779d831644abb4b1fd251e7c5a3623_gcl34rn1yxbm6azopf8v-e1697451943652.png","width":768,"height":560},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=33542#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/ictimai.az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"D\u00fcnyada enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131nda Az\u0259rbaycan amilinin artan \u0259h\u0259miyy\u0259ti"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#website","url":"https:\/\/ictimai.az\/","name":"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ictimai.az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#organization","name":"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","url":"https:\/\/ictimai.az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2026\/06\/cropped-ictimai_0380d81099c6fe3baae753faceb5481f_p41rg2mzq0uyvextfh3k-768x768-1-3.png","contentUrl":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2026\/06\/cropped-ictimai_0380d81099c6fe3baae753faceb5481f_p41rg2mzq0uyvextfh3k-768x768-1-3.png","width":768,"height":768,"caption":"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ"},"image":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#\/schema\/person\/1da94bf2c7ab5d83ad349237bec1e6af","name":"R\u0259\u015fad Bayramov","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g","caption":"R\u0259\u015fad Bayramov"},"sameAs":["https:\/\/ictimai.az\/"],"url":"https:\/\/ictimai.az\/?author=2"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33542","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=33542"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33542\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/33545"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=33542"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=33542"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=33542"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}