{"id":50454,"date":"2024-06-28T19:05:37","date_gmt":"2024-06-28T15:05:37","guid":{"rendered":"https:\/\/ictimai.az\/?p=50454"},"modified":"2024-06-28T19:17:54","modified_gmt":"2024-06-28T15:17:54","slug":"ikta-elektromaqnit-sahesinin-ems-insan-saglamligina-potensial-tesiri-movzusunda-arasdirma-aparib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ictimai.az\/?p=50454","title":{"rendered":"\u0130KTA Elektromaqnit sah\u0259sinin (EMS) insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na potensial t\u0259siri m\u00f6vzusunda ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u0131n telekommunikasiya sah\u0259sind\u0259 t\u0259nziml\u0259yici qurumu \u0130nformasiya Kommunikasiya Texnologiyalar\u0131 Agentliyi (\u0130KTA) Elektromaqnit sah\u0259sinin (EMS) insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na potensial t\u0259siri m\u00f6vzusunda \u0259trafl\u0131 ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b. Ara\u015fd\u0131rmalar zaman\u0131 Beyn\u0259lxalq Telekommunikasiya \u0130ttifaq\u0131 (\u0130TU), \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u00dcST), Qeyri-\u0130onla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 Radiasiyadan M\u00fchafiz\u0259 \u00fczr\u0259 Beyn\u0259lxalq Komissiya (ICNIRP), Elektrik v\u0259 Elektron M\u00fch\u0259ndisl\u0259ri \u0130nstitutu (IEEE), Beyn\u0259lxalq GSM Assosiasiyas\u0131 (GSMA) v\u0259 s. bu kimi n\u00fcfuzlu t\u0259\u015fkilatlar\u0131n yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 materiallar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n beyn\u0259lxalq t\u0259cr\u00fcb\u0259 t\u0259hlil edilib, h\u0259m\u00e7inin beyn\u0259lxalq standartlar\u0131n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda t\u0259tbiq olunan normalara uy\u011funlu\u011fu \u00f6yr\u0259nilib.<br \/>\nEMS elektrik v\u0259 maqnit sah\u0259l\u0259rinin birl\u0259\u015fm\u0259si olub, h\u0259m t\u0259bii m\u0259nb\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n, h\u0259m d\u0259 s\u00fcni m\u0259nb\u0259l\u0259r olan b\u00fct\u00fcn radioelektron vasit\u0259l\u0259r (REV) t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259traf m\u00fchit\u0259 yay\u0131lan elektromaqnit dal\u011falar\u0131n\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 enerji \u015f\u00fcalanmalar\u0131d\u0131r. EMS-l\u0259r intensivlikl\u0259rin\u0259 v\u0259 tezlikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, ad\u0259t\u0259n, iki kateqoriyaya b\u00f6l\u00fcn\u00fcrl\u0259r: 1. A\u015fa\u011f\u0131, orta v\u0259 qism\u0259n y\u00fcks\u0259k tezlikli m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n (g\u00f6r\u00fcn\u0259n i\u015f\u0131q tezlikl\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r) yay\u0131lan qeyri-ionla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 \u015f\u00fcalanmalar (elektrik x\u0259tl\u0259ri, radiodal\u011falar, mobil telefonlar, baza stansiyalar\u0131, \u201cWi-Fi\u201d modeml\u0259r, mikrodal\u011fal\u0131 sobalar, v\u0259 s.). Bunlar atomlar\u0131 v\u0259 ya molekullar\u0131 ionla\u015fd\u0131ra bilm\u0259y\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 enerji s\u0259viyy\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na v\u0259 \u0259traf m\u00fchit\u0259 t\u0259sirsiz hesab olunur; 2. Daha y\u00fcks\u0259k tezlikli m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n (ultrab\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi \u015f\u00fcalar v\u0259 daha y\u00fcks\u0259k) yay\u0131lan ionla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 \u015f\u00fcalanmalar (g\u00fcn\u0259\u015f radiasiyas\u0131, rentgen aparatlar\u0131, atom radiasiyas\u0131 v\u0259 s.) atomlar\u0131 v\u0259 ya molekullar\u0131 ionla\u015fd\u0131raraq potensial olaraq h\u00fcceyr\u0259 v\u0259 DNT z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bilir.<\/p>\n<p>Spektrin y\u00fcks\u0259k hiss\u0259l\u0259ri saniy\u0259d\u0259 milyardlarla d\u00f6vr\u0259 q\u0259d\u0259r tezlikl\u0259r\u0259 malik olan ionla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 \u015f\u00fcalanmalar\u0131n tibd\u0259, n\u00fcv\u0259 enerjisind\u0259 v\u0259 dig\u0259r sah\u0259l\u0259rd\u0259 istifad\u0259si diqq\u0259tl\u0259 idar\u0259 olunur. Qeyri-ionla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 elektromaqnit spektrinin orta hiss\u0259sind\u0259 is\u0259 h\u0259r g\u00fcn televiziya, radio, mikrodal\u011fal\u0131 sobalar, baza stansiyalar\u0131, mobil telefonlar v\u0259 dig\u0259r radio texnologiyalar \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etdiyimiz radiotezlikl\u0259rd\u0259n yay\u0131lan elektromaqnit sah\u0259l\u0259ri m\u00f6vcuddur. Bel\u0259 qeyri-ionla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 radiodal\u011falar insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u0259traf m\u00fchit \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259sirsiz hesab edilir. Lakin bel\u0259 radiodal\u011falar\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 EMS-nin t\u0259siri d\u0259 \u015f\u00fcalanmaya m\u0259ruz qalma intensivliyind\u0259n, tezliyind\u0259n, m\u00fcdd\u0259tind\u0259n, h\u0259m\u00e7inin m\u0259nb\u0259nin g\u00fcc\u00fcnd\u0259n v\u0259 m\u0259nb\u0259y\u0259 olan m\u0259saf\u0259d\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n istehsal olunan avadanl\u0131qlar uzun m\u00fcdd\u0259t laboratoriya \u015f\u0259raitind\u0259 yoxlan\u0131l\u0131r, beyn\u0259lxalq standartlara uy\u011funluqlar\u0131 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259kl\u0259, texniki uy\u011funluq sertifikatlar\u0131 il\u0259 t\u0259min olunurlar. Bu tip avadanl\u0131qlar\u0131n istismar\u0131 texniki normalara uy\u011fun apar\u0131lmal\u0131, istismar qaydalar\u0131na ciddi riay\u0259t olunmal\u0131, d\u00f6vri olaraq texniki spesifikasiyalar\u0131 yoxlan\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u0130stismar norma h\u0259ddind\u0259n art\u0131q olduqda is\u0259, bu amill\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq kifay\u0259t q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 v\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t EMS t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruz qal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 halda radiodal\u011falar\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 enerji sah\u0259l\u0259ri insanlarda b\u0259d\u0259n h\u0259rar\u0259tinin m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 yol a\u00e7a bil\u0259r.<br \/>\nBunlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, \u00dcST 1996-c\u0131 ild\u0259 ba\u015flatd\u0131\u011f\u0131 beyn\u0259lxalq EMS layih\u0259s\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 0-300 QHs tezlik diapazonunda EMS t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruz qalman\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011fa t\u0259sirl\u0259rini ara\u015fd\u0131raraq riskl\u0259rin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sini h\u0259yata ke\u00e7irir v\u0259 vaxta\u015f\u0131r\u0131 bununla ba\u011fl\u0131 hesabatlar\u0131n\u0131 d\u0259rc edir. \u00dcST 5G kimi yeni texnologiyalar\u0131n t\u0259tbiqi zaman\u0131 v\u0259 ictimai sa\u011flaml\u0131qla ba\u011fl\u0131 daha \u00e7ox elmi n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 olunduqca EMS t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruz qalman\u0131n potensial sa\u011flaml\u0131q riskl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259dar elmi ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131 davam etdirir. Haz\u0131rda \u0259sas\u0259n iki beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilat \u2013 Qeyri-\u0130onla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 Radiasiyadan M\u00fchafiz\u0259 \u00fczr\u0259 Beyn\u0259lxalq Komissiya (ICNIRP) v\u0259 Elektrik v\u0259 Elektron M\u00fch\u0259ndisl\u0259ri \u0130nstitutu (IEEE) EMS t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruz qalma limitl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259limatlar haz\u0131rlay\u0131r. Bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259r bu t\u0259\u015fkilatlar t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6vsiy\u0259 olunan t\u0259limatlara \u0259m\u0259l edirl\u0259r. Bu t\u0259limatlar 300 QHs-\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00fct\u00fcn radiotezlikl\u0259ri \u0259hat\u0259 edir. D\u00fcnyan\u0131n \u0259ks\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259ri \u0259sas\u0259n ICNIRP t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 t\u0259limatlar\u0131 q\u0259bul edirl\u0259r.<br \/>\nICNIRP t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n m\u0259qs\u0259di m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v qeyri-ionla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 \u015f\u00fcalanmaya m\u0259ruz qalma il\u0259 ba\u011fl\u0131 insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn riskl\u0259ri ara\u015fd\u0131rmaq, EMS t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruz qalman\u0131n m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn beyn\u0259lxalq t\u0259limatlar\u0131 haz\u0131rlamaq v\u0259 bel\u0259 t\u0259sirl\u0259rd\u0259n m\u00fchafiz\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri h\u0259ll etm\u0259kdir. ICNIRP absorbasiya olunmu\u015f (udulmu\u015f) enerjini qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 100 kHs \u2013 30 MHs aral\u0131\u011f\u0131nda Sah\u0259 g\u0259rginliyi, 30 MHs \u2013 2000 MHs aral\u0131\u011f\u0131nda Sah\u0259 g\u0259rginliyi v\u0259 Enerji selinin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131, 2000 MHs \u2013 300 QHs aral\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 tezlikl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 sad\u0259c\u0259 Enerji selinin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin \u00f6l\u00e7\u00fclm\u0259sini t\u00f6vsiy\u0259 edir. H\u0259m\u00e7inin BT\u0130-nin Radiokommunikasiya sektoru v\u0259 Radio Rabit\u0259 B\u00fcrosu radiotezlik t\u0259yinatlar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edirl\u0259r, BT\u0130-nin Telekommunikasiya v\u0259 standartla\u015fd\u0131rma sektoru, ETSI (Avropa Telekommunikasiya Standartlar\u0131 \u0130nstitutu) v\u0259 3GPP (3-c\u00fc N\u0259sil T\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q Layih\u0259si) kimi standartla\u015fd\u0131rma qurumlar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n radio avadanl\u0131qlar v\u0259 son istifad\u0259\u00e7i cihazlar\u0131 istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 da beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f EMS t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruzqalman\u0131n maksimum s\u0259viyy\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 standartlara, t\u0259limatlara v\u0259 t\u00f6vsiy\u0259l\u0259r\u0259 uy\u011funlu\u011fu t\u0259min edirl\u0259r. BT\u0130 haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 EMS B\u0259l\u0259d\u00e7isini BT\u0130-nin 6 r\u0259smi dilind\u0259 n\u0259\u015fr edir, h\u0259m\u00e7inin elektromaqnit sah\u0259l\u0259rinin \u00f6l\u00e7\u00fclm\u0259si, monitorinqi v\u0259 EMS t\u0259sirinin azald\u0131lmas\u0131 vasit\u0259l\u0259rin\u0259 dair t\u00f6vsiy\u0259l\u0259r haz\u0131rlay\u0131r. BT\u0130, eyni zamanda EMS-nin insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259siri il\u0259 ba\u011fl\u0131 ITU-R SM.2452-0 n\u00f6mr\u0259li hesabat haz\u0131rlay\u0131b. Hesabatda ICNIRP t\u00f6vsiy\u0259l\u0259ri bir \u00e7ox inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rin telekommunikasiya sah\u0259sind\u0259 t\u0259nziml\u0259yici qurumlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n normativ h\u0259dl\u0259r olaraq q\u0259bul olunub.<br \/>\n\u0130ctimaiyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn t\u00f6vsiy\u0259 olunan beyn\u0259lxalq SAR (Spesifik Absorbasiya Nisb\u0259ti) h\u0259ddi 10 q k\u00fctl\u0259d\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259n 2 Vt\/kq-d\u0131r. Ancaq ICNIRP t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n son t\u0259limatlar\u0131na \u0259sas\u0259n, 2 QHs-d\u0259n yuxar\u0131 radiotezlikl\u0259rd\u0259 elektromaqnit dal\u011fas\u0131n\u0131n bioloji toxumaya n\u00fcfuzetm\u0259 d\u0259rinliyi a\u015fa\u011f\u0131 oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 Vt\/kq il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259n \u0259n\u0259n\u0259vi SAR d\u0259y\u0259ri absorbasiya olunmu\u015f (udulmu\u015f) enerjini qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edil\u0259 bilm\u0259z. Bu halda \u0259n uy\u011fun k\u0259miyy\u0259t Enerji seli s\u0131xl\u0131\u011f\u0131d\u0131r (Vt\/m2). A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 c\u0259dv\u0259ld\u0259 100 kHs \u2013 300 QHs tezlik aral\u0131\u011f\u0131nda b\u0259d\u0259nin 30 d\u0259qiq\u0259 \u0259rzind\u0259 EMS t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruz qalma il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 olunan s\u0259viyy\u0259l\u0259ri qeyd olunub.<br \/>\n100 kHs \u2013 300 QHs aral\u0131\u011f\u0131nda EMS t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruz qalma h\u0259dl\u0259ri<br \/>\nM\u0259ruzqalma \u015f\u0259raiti Radiotezlik aral\u0131\u011f\u0131 Elektrik sah\u0259 g\u0259rginliyi<br \/>\nEinc (Volt.m-1) Maqnetik sah\u0259 g\u0259rginliyi<br \/>\nHinc (A.m-1) Enerji selinin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131<br \/>\nSinc (Vt.m-2)<br \/>\nS\u0259nayed\u0259<br \/>\nt\u0259siri 0.1 \u2013 30 MHs 660\/Fm0.7 4.9\u2044Fm T\u0259tbiq olunmur<br \/>\n&gt;30 \u2013 400 MHs 61 0.16 10<br \/>\n&gt;400 \u2013 2000 MHs 3Fm0.5 0.008Fm0.5 Fm\u204440<br \/>\n&gt;2 \u2013 300 QHs T\u0259tbiq olunmur T\u0259tbiq olunmur 50<br \/>\n\u018fhaliy\u0259 t\u0259siri<br \/>\n0.1 \u2013 30 MHs 300\/Fm0.7 2.2\/Fm T\u0259tbiq olunmur<br \/>\n&gt;30 \u2013 400 MHs 27.7 0.073 2<br \/>\n&gt;400 \u2013 2000 MHs 1.375Fm0.5 0.0037Fm0.5 Fm\u2044200<br \/>\n&gt;2 \u2013 300 QHs T\u0259tbiq olunmur T\u0259tbiq olunmur 10<\/p>\n<p>Burada:<br \/>\nFm: Tezlik (MHs)<br \/>\nEinc: Elektrik sah\u0259 g\u0259rginliyi Hinc: Maqnit sah\u0259 g\u0259rginliyi<br \/>\nSinc: Enerji selinin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131<\/p>\n<p>Texnologiyan\u0131n inki\u015faf tendensiyalar\u0131, x\u00fcsusil\u0259 mobil rabit\u0259 sah\u0259sind\u0259 yeni n\u0259sil texnologiyalar\u0131n t\u0259tbiqi, EMS t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruzqalma il\u0259 ba\u011fl\u0131 zaman-zaman m\u00fcxt\u0259lif suallar do\u011furub. Bu suallar, ad\u0259t\u0259n, h\u0259r on ild\u0259n bir t\u0259qdim olunan yeni mobil rabit\u0259 texnologiyalar\u0131 fonunda daha da aktualla\u015f\u0131r v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif \u00e7evr\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fcbahis\u0259li diskussiyalara s\u0259b\u0259b olur. Haz\u0131rda t\u0259tbiqin\u0259 yeni ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015f 5G texnologiyas\u0131n\u0131n insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259siri il\u0259 ba\u011fl\u0131 da \u00e7ox sayda m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 konspiroloji n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r\u0259 rast g\u0259lm\u0259k olar. 5G-nin istifad\u0259 etdiyi a\u015fa\u011f\u0131 v\u0259 orta tezlikl\u0259r \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259lki n\u0259sill\u0259rd\u0259 istifad\u0259 olunur v\u0259 EMS t\u0259siri bax\u0131m\u0131ndan he\u00e7 bir f\u0259rq yaratm\u0131r. Misal \u00fc\u00e7\u00fcn, orta tezlik zolaqlar\u0131 say\u0131lan 3500-3700 MHs tezlikl\u0259ri uzun ill\u0259rdir, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 MMDS (\u00c7oxkanall\u0131, \u00c7oxfunksiyal\u0131 Paylama Xidm\u0259ti) texnologiyas\u0131 il\u0259 naqilsiz Kabel TV yay\u0131m xidm\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn, h\u0259m\u00e7inin sabit simsiz internet xidm\u0259ti olan \u201cWi-Max\u201d v\u0259 4G (LTE) \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunur. Millimetrik tezlikl\u0259r (\u0259sas\u0259n 24 QHs-d\u0259n ba\u015flay\u0131r) is\u0259 5G t\u0259r\u0259find\u0259n ilk d\u0259f\u0259 mobil rabit\u0259 sah\u0259sind\u0259 t\u0259tbiq olunma\u011fa ba\u015flan\u0131lsa da, uzun m\u00fcdd\u0259tdir ki, radio rele x\u0259tl\u0259ri, peyk rabit\u0259si, radar kimi m\u00fcxt\u0259lif radioxidm\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n istifad\u0259 edilm\u0259kd\u0259dir. Bu tezlikl\u0259r \u00fczr\u0259 EMS t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruzqalma hallar\u0131n\u0131n insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na m\u00fcmk\u00fcn t\u0259sirl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dqiqatlar uzun ill\u0259r \u0259vv\u0259l ba\u015flay\u0131b. 5G texnologiyalarda istifad\u0259 olunan radio dal\u011falar\u0131n\u0131n t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruzqalma hallar\u0131n\u0131 t\u0259nziml\u0259y\u0259n \u0259trafl\u0131 beyn\u0259lxalq t\u0259limatlar m\u00f6vcuddur. M\u0259ruzqalma h\u0259dl\u0259ri ICNIRP kimi m\u00fcst\u0259qil elmi t\u0259\u015fkilatlar t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib v\u0259 bu h\u0259dl\u0259r \u0259halini qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik normalar\u0131n\u0131 ehtiva edir. Bu t\u0259limatlar inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 standart v\u0259 t\u0259nziml\u0259yici qaydalar olaraq geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259bul edilib v\u0259 h\u0259m\u00e7inin \u00dcST t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sdiq olunub.<br \/>\nGSMA t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n d\u0259rc etdiyi Elektromaqnit sah\u0259l\u0259ri: Elm v\u0259 Standartlar adl\u0131 hesabatda Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131nda Mobil Telekommunikasiya S\u0259nayesi Assosiasiyas\u0131 (CTIA) v\u0259 N\u0259zar\u0259t, Epidemiologiya v\u0259 N\u0259tic\u0259l\u0259r Proqram\u0131 (SEER) mobil cihazlardan istifad\u0259 il\u0259 beyin x\u0259r\u00e7\u0259ngi aras\u0131nda h\u0259r hans\u0131 \u0259laq\u0259nin olub-olmamas\u0131 bar\u0259d\u0259 statistik m\u0259lumatlar\u0131 ara\u015fd\u0131raraq maraql\u0131 bir n\u0259tic\u0259 \u0259ld\u0259 edib. Son bir ne\u00e7\u0259 onillikd\u0259 AB\u015e-d\u0259 mobil telefon abun\u0259\u00e7il\u0259rinin say\u0131 s\u00fcr\u0259tli \u015f\u0259kild\u0259 art\u0131b, 1980-ci ill\u0259rd\u0259 bir ne\u00e7\u0259 min istifad\u0259\u00e7id\u0259n 2019-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcz milyonlarla istifad\u0259\u00e7iy\u0259 \u00e7at\u0131b. Mobil cihaz istifad\u0259sinin geni\u015fmiqyasl\u0131 art\u0131m\u0131na baxmayaraq, h\u0259r y\u00fcz min n\u0259f\u0259r\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n beyin x\u0259r\u00e7\u0259ngi x\u0259st\u0259 say\u0131 stabil tendensiya izl\u0259yib. N\u0259tic\u0259l\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259ng x\u0259st\u0259likl\u0259rinin faktiki olaraq EMS t\u0259siri il\u0259 bir \u0259laq\u0259sinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131xar\u0131b.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Mobil cihaz istifad\u0259\u00e7il\u0259ri v\u0259 beyin x\u0259r\u00e7\u0259ngi x\u0259st\u0259l\u0259ri tendensiyas\u0131<br \/>\n\u00d6lk\u0259mizd\u0259 EMS-nin insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259siri Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi Kollegiyas\u0131n\u0131n 6 fevral 2015-ci il tarixli 05 n\u00f6mr\u0259li q\u0259rar\u0131 il\u0259 t\u0259sdiq edilmi\u015f \u201c\u00d6t\u00fcr\u00fcc\u00fc radiotexniki obyektl\u0259rin yerl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 istismar\u0131na dair sanitariya normalar\u0131 v\u0259 qaydalar\u0131\u201d il\u0259 t\u0259nziml\u0259nir. Bu qaydalar \u201cSanitariya-epidemioloji salamatl\u0131q haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qanununa uy\u011fun olaraq haz\u0131rlanm\u0131\u015f, h\u0259v\u0259skar v\u0259 pe\u015f\u0259kar radiorabit\u0259, radio yay\u0131m, televiziya v\u0259 radiolokasiya kimi radiotexniki obyektl\u0259rin yaratd\u0131\u011f\u0131 EMS-nin insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259yi m\u0259nfi t\u0259sirinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131na y\u00f6n\u0259ldilib. Sanitariya qaydalar\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn \u0259razisind\u0259 istifad\u0259 olunan 30 kHs-300 QHs tezlik diapazonunda i\u015fl\u0259y\u0259n b\u00fct\u00fcn stasionar v\u0259 s\u0259yyar stansiyalara \u015famil edilir. \u00d6t\u00fcr\u00fcc\u00fc radiotexniki obyektl\u0259rin, avadanl\u0131qlar\u0131n istehsal\u0131, idxal\u0131 v\u0259 istismar\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi yan\u0131nda Respublika Gigiyena v\u0259 Epidemioloji M\u0259rk\u0259zi t\u0259r\u0259find\u0259n avadanl\u0131\u011fa verilmi\u015f sanitariya-epidemioloji r\u0259yin oldu\u011fu halda h\u0259yata ke\u00e7irilir.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259razisind\u0259 30 kHs-300 MHs tezlik diapazonunda i\u015fl\u0259y\u0259n radiotexniki avadanl\u0131qlar\u0131n insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259siri il\u0259 ba\u011fl\u0131 normalar (h\u0259dl\u0259r) elektrik sah\u0259 g\u0259rginliyinin effektiv qiym\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir. \u00d6lk\u0259 \u0259razisind\u0259 300 MHs-300 QHs tezlik diapazonunda i\u015fl\u0259y\u0259n radiotexniki avadanl\u0131qlar\u0131n insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259siri il\u0259 ba\u011fl\u0131 normalar is\u0259 enerji selinin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131n\u0131n orta qiym\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir.<\/p>\n<p>30 kHs-300 QHS tezlik diapazonlu elektromaqnit sah\u0259l\u0259rin \u0259hali \u00fc\u00e7\u00fcn yol veril\u0259n s\u0259viyy\u0259l\u0259ri<\/p>\n<p>Tezlik diapazonu 30-300 kHs 0.3-3 MHs 3-30 MHs 30-300 MHs 0.3-300 QHs<br \/>\nNormalla\u015fd\u0131r\u0131lan parametr Elektrik sah\u0259nin g\u0259rginliyi, E (V\/m) Enerji selinin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131, ESS (mkVt\/sm2)<br \/>\nYol veril\u0259n s\u0259viyy\u0259l\u0259r 25 15 10 3 10<br \/>\n25*<br \/>\n* \u2013 dair\u0259vi yay\u0131m rejimind\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n antenalardan olan \u015f\u00fcalanma hallar\u0131nda.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>30 kHs-300 QHs tezlik diapazonlu elektromaqnit sah\u0259l\u0259rin personal\u0131n i\u015f yerl\u0259rind\u0259 yol veril\u0259n s\u0259viyy\u0259l\u0259ri<\/p>\n<p>Parametr Tezlik diapazonlar\u0131 (MHs)<br \/>\n0.03-3.0 3.0-30.0 30.0-50.0 50.0-300.0 300.0-300000<br \/>\nYol veril\u0259n h\u0259dd EEE , (V\/m)2 \u00b7 saat 20000 7000 800 800 &#8211;<br \/>\nYol veril\u0259n h\u0259dd EEM , (A\/m)2 \u00b7 saat 200 &#8211; 0,72 &#8211; &#8211;<br \/>\nYol veril\u0259n h\u0259dd EEESS , (mkVt\/sm2) \u00b7 saat &#8211; &#8211; &#8211; &#8211; 200<br \/>\nMaksimal YVS E, V\/m 500 296 80 80 &#8211;<br \/>\nMaksimal YVS M, A\/m 50 &#8211; 3,0 &#8211; &#8211;<br \/>\nMaksimal YVS ESS, mkVt\/sm2 &#8211; &#8211; &#8211; 1000<br \/>\nQeyd: C\u0259dv\u0259ld\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n diapazonlar tezliyin a\u015fa\u011f\u0131 h\u0259ddini istisna edir, yuxar\u0131 h\u0259ddini daxil edir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda t\u0259tbiq olunan \u201c\u00d6t\u00fcr\u00fcc\u00fc radiotexniki obyektl\u0259rin yerl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 istismar\u0131na dair sanitariya normalar\u0131 v\u0259 qaydalar\u0131\u201d haz\u0131rlanark\u0259n daha \u00e7ox Rusiya Federasiyas\u0131nda istifad\u0259 olunan normalara istinad edilib. Ona g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmu\u015f EMS t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruzqalma normalar\u0131 Rusiya Federasiyas\u0131nda q\u0259bul olunmu\u015f normalarla eynilik t\u0259\u015fkil edir.<br \/>\n2-300 QHs tezlik aral\u0131\u011f\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n olunan norma Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda 10 \u00b5Vt\/sm2 oldu\u011fu halda, ICNIRP t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n t\u00f6vsiy\u0259 etdiyi norma 1000 \u00b5Vt\/sm\u00b2 (v\u0259 ya 10 Vt\/m\u00b2) g\u00f6st\u0259rici il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib. Bel\u0259likl\u0259, bu onu g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda t\u0259tbiq olunan normativl\u0259r ICNIRP t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rind\u0259n 100 d\u0259f\u0259 daha s\u0259rtdir. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, ICNIRP t\u00f6vsiy\u0259l\u0259ri olduqca yum\u015faqd\u0131r v\u0259 bu da onu g\u00f6st\u0259rir ki, mobil operatorlara m\u0259xsus baza stansiyalar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259diyi tezlik zolaqlar\u0131nda EMS-nin insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259siri t\u00f6vsiy\u0259 olunan norma h\u0259ddind\u0259n \u00e7ox a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r. Misal \u00fc\u00e7\u00fcn, Respublika Gigiyena v\u0259 Epidemioloji M\u0259rk\u0259zi t\u0259r\u0259find\u0259n mobil operatorlar\u0131n istismar etdiyi radiobaza stansiyalar\u0131na veril\u0259n sanitar-epidemioloji r\u0259yl\u0259rd\u0259 radiodal\u011fa siqnallar\u0131n\u0131n enerji selinin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 maksimum 1.5 \u00b5Vt\/sm2 olaraq m\u00fc\u015fahid\u0259 edilib. \u018fks\u0259r hallarda is\u0259 radiobaza stansiyalar\u0131n\u0131n radiodal\u011fa siqnallar\u0131n\u0131n enerji selinin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 0.1 \u00b5Vt\/sm2-0.5 \u00b5Vt\/sm2 aras\u0131nda d\u0259yi\u015fir. Bu is\u0259 Az\u0259rbaycanda haz\u0131rda m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmu\u015f normadan \u0259n az\u0131 20 d\u0259f\u0259 az g\u00f6st\u0259rici dem\u0259kdir.<br \/>\nAvropa \u0130ttifaq\u0131na \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 v\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniyada ICNIRP m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rinin q\u0259bulunda f\u0259rqli yana\u015fmalar m\u00f6vcuddur. Almaniya, Yaponiya, \u0130ngilt\u0259r\u0259, Avstraliya, \u0130sve\u00e7r\u0259 v\u0259 dig\u0259r inki\u015faf etmi\u015f b\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259r ICNIRP t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rini v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n etdiyi normativl\u0259ri (10 Vt\/m\u00b2) oldu\u011fu kimi q\u0259bul etdiyi halda, b\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259r is\u0259 \u00f6z normalar\u0131n\u0131 t\u0259tbiq edirl\u0259r. Misal \u00fc\u00e7\u00fcn, Bolqar\u0131standa q\u0259bul olunmu\u015f norma Az\u0259rbaycanla eynidir (10 \u00b5Vt\/sm\u00b2). Xorvatiyada bu norma ICNIRP t\u00f6vsiy\u0259sinin 16%-ni (1.6 Vt\/m\u00b2), Yunan\u0131standa 70%-ni (7 Vt\/m\u00b2) t\u0259\u015fkil edir. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 is\u0259 bu norma ICNIRP t\u00f6vsiy\u0259sinin t\u0259xmin\u0259n 50%-n\u0259 b\u0259rab\u0259rdir (4.88 Vt\/m2).<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda t\u0259sdiq olunmu\u015f normalar beyn\u0259lxalq standartlarla m\u00fcqayis\u0259d\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r s\u0259rtdir v\u0259 mobil rabit\u0259 \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rind\u0259 qurulan b\u00fct\u00fcn baza stansiyalar\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 5G antenalar\u0131n\u0131n istismar\u0131ndan \u00f6nc\u0259 effektiv \u015f\u00fcalanma g\u00fcc\u00fc bu sah\u0259y\u0259 n\u0259zar\u0259t ed\u0259n qurumlar t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259r\u0259k insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259siri t\u0259sdiq edilmi\u015f normalar daxilind\u0259 olmalar\u0131 yoxlan\u0131l\u0131r. M\u00fcsb\u0259t hald\u0131r ki, ad\u0259t\u0259n bu \u00f6l\u00e7m\u0259l\u0259rin n\u0259tic\u0259sinin m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmu\u015f normalardan d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 oldu\u011fu m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. Normalara cavab verm\u0259y\u0259n \u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u0259rin istismar\u0131 qada\u011fand\u0131r. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0130nzibati X\u0259talar M\u0259c\u0259ll\u0259sinin 233.2-ci madd\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n, \u0259traf m\u00fchitin m\u00fchafiz\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 elektromaqnit sah\u0259l\u0259rinin s\u0259viyy\u0259sinin, radioaktiv \u015f\u00fcalanman\u0131n v\u0259 ba\u015fqa z\u0259r\u0259rli fiziki t\u0259sirl\u0259rin yol veril\u0259 bil\u0259n son h\u0259dl\u0259rinin normativl\u0259rinin pozulmas\u0131na g\u00f6r\u0259 v\u0259zif\u0259li \u015f\u0259xsl\u0259r iki min be\u015f y\u00fcz manatdan \u00fc\u00e7 min be\u015f y\u00fcz manatad\u0259k m\u0259bl\u0259\u011fd\u0259, h\u00fcquqi \u015f\u0259xsl\u0259r on min manatdan on iki min be\u015f y\u00fcz manatad\u0259k m\u0259bl\u0259\u011fd\u0259 c\u0259rim\u0259 edilir.<br \/>\n\u0130nsanlar\u0131n EMS t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruzqalma hallar\u0131 f\u0259rqli miqyaslarda ba\u015f verir. \u018fg\u0259r m\u0259ruzqalma hallar\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmu\u015f normalar \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 v\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fc radiotexniki cihazlardan uy\u011fun m\u00fchafiz\u0259 m\u0259s\u0259f\u0259sind\u0259 olarsa, bu zaman insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r hans\u0131 bir t\u0259sir yaranm\u0131r. M\u00fchafiz\u0259 m\u0259saf\u0259si avadanl\u0131qlar\u0131n \u00e7\u0131x\u0131\u015f g\u00fcc\u00fcnd\u0259n, istifad\u0259 olunan tezlikl\u0259rd\u0259n, antena v\u0259 dig\u0259r texniki parametrl\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq d\u0259yi\u015fir. Bu m\u0259s\u0259f\u0259l\u0259r antenalar\u0131n yay\u0131m istiqam\u0259ti n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla ICNIRP t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 formul il\u0259 hesablan\u0131r:<br \/>\nd=\u221a( 30xP^(G\/10) )\/E<br \/>\nBurada:<\/p>\n<p>d: M\u00fchafiz\u0259 m\u0259saf\u0259si (metr)<br \/>\nP: \u00d6t\u00fcr\u00fcc\u00fc radiotexniki cihaz\u0131n \u00e7\u0131x\u0131\u015f g\u00fcc\u00fc (Vatt)<br \/>\nG: Anten g\u00fccl\u0259ndirm\u0259 \u0259msal\u0131 (dBi)<br \/>\nE: Elektrik sah\u0259 g\u0259rginliyi (Volt\/metr)<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda \u201c\u00d6t\u00fcr\u00fcc\u00fc radiotexniki obyektl\u0259rin yerl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 istismar\u0131na dair sanitariya normalar\u0131 v\u0259 qaydalar\u0131\u201d, eyni zamanda sanitariya-m\u00fchafiz\u0259 zonas\u0131 adlanan \u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fc radiotexniki obyekt il\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f binas\u0131 aras\u0131nda \u0259halinin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 x\u00fcsusi ayr\u0131lm\u0131\u015f zona hesab olunan m\u00fchafiz\u0259 m\u0259saf\u0259l\u0259rini d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edir. Sanitariya-m\u00fchafiz\u0259 zonas\u0131 v\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259t zonas\u0131, \u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fc radiotexniki obyektin t\u0259rkibind\u0259 olan b\u00fct\u00fcn m\u0259nb\u0259l\u0259rin yaratd\u0131\u011f\u0131 elektromaqnit sah\u0259l\u0259rin c\u0259ml\u0259\u015fdirilm\u0259si n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sdiq olunmu\u015f metodik g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n t\u0259yin olunur. Sanitariya-m\u00fchafiz\u0259 zonalar\u0131n\u0131n v\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259t zonalar\u0131n\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259ri hesablama metodu il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir v\u0259 elektromaqnit sah\u0259l\u0259rin s\u0259viyy\u0259l\u0259rinin \u00f6l\u00e7\u00fclm\u0259sinin n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259qiql\u0259\u015fdirilir. Sanitariya-m\u00fchafiz\u0259 zonalar\u0131n\u0131n v\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259t zonalar\u0131n\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmas\u0131 zaman\u0131 binalar\u0131n konstruksiyalar\u0131ndan, kommunikasiyalardan, elektrik x\u0259tl\u0259rind\u0259n v\u0259 dig\u0259r elementl\u0259rd\u0259n \u0259ks oluna bil\u0259n ikincili EMS t\u0259sirind\u0259n qorunmas\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyi n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r. H\u0259min t\u0259yin olunmu\u015f zonalar ya\u015fay\u0131\u015f v\u0259 dig\u0259r sosial m\u0259qs\u0259dl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 oluna bilm\u0259z.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Nazirl\u0259r Kabinetinin 2020-ci il 21 may tarixli 184 n\u00f6mr\u0259li Q\u0259rar\u0131 il\u0259 t\u0259sdiq edilmi\u015f \u201cD\u00f6vl\u0259t v\u0259 ictimai ekoloji ekspertizan\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si qaydas\u0131\u201dna uy\u011fun olaraq baza stansiyalar\u0131n\u0131n yayd\u0131\u011f\u0131 elektormaqnit sah\u0259sinin \u0259traf m\u00fchit\u0259 t\u0259siri d\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259r\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilir. D\u00f6vl\u0259t ekoloji ekspertizas\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyinin tabeliyind\u0259 D\u00f6vl\u0259t Ekoloji Ekspertiza Agentliyi t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilir v\u0259 m\u00fcvafiq ekoloji ekspertiza r\u0259yi verilir.<br \/>\nQeyd ed\u0259k ki, elektromaqnit dal\u011falar\u0131n\u0131n insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na v\u0259 \u0259traf m\u00fchit\u0259 t\u0259sirini qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259n dig\u0259r s\u0259lahiyy\u0259tli qurumlarla yana\u015f\u0131, m\u00fcvafiq sah\u0259d\u0259 t\u0259nziml\u0259yici qurum olan \u0130KTA da g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 qanunvericilik \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 m\u00fclki t\u0259yinatl\u0131 radiorabit\u0259 \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rind\u0259, i\u015f yerl\u0259rind\u0259 v\u0259 dig\u0259r qapal\u0131 m\u0259kanlarda EMS t\u0259sirini vaxta\u015f\u0131r\u0131 \u00f6l\u00e7\u0259r\u0259k riay\u0259t edilm\u0259li olan h\u0259dl\u0259r\u0259 uy\u011funlu\u011funun m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259yi planla\u015fd\u0131r\u0131r. BT\u0130-nin t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 uy\u011fun olaraq yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 EMS t\u0259sirinin riay\u0259t edilm\u0259li olan h\u0259dl\u0259rinin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n m\u00fchafiz\u0259 m\u0259saf\u0259l\u0259rinin ICNIRP t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n q\u0259bul etdiyi norma v\u0259 standartlara uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ictimai m\u00fczakir\u0259l\u0259rin apar\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. H\u0259m\u00e7inin baza stansiyalar\u0131n\u0131n v\u0259 dig\u0259r radio\u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u0259rin qanunvericiliy\u0259 uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 qura\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n q\u0259bul edilmi\u015f normalar daxilind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259nziml\u0259m\u0259 v\u0259 n\u0259zar\u0259t mexanizml\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 Agentliyin h\u0259d\u0259fl\u0259ri aras\u0131nda yer al\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u0131n telekommunikasiya sah\u0259sind\u0259 t\u0259nziml\u0259yici qurumu \u0130nformasiya Kommunikasiya Texnologiyalar\u0131 Agentliyi (\u0130KTA) Elektromaqnit sah\u0259sinin (EMS) insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na potensial t\u0259siri m\u00f6vzusunda \u0259trafl\u0131 ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b. Ara\u015fd\u0131rmalar zaman\u0131 Beyn\u0259lxalq Telekommunikasiya \u0130ttifaq\u0131 (\u0130TU), \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u00dcST), Qeyri-\u0130onla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 Radiasiyadan M\u00fchafiz\u0259 \u00fczr\u0259 Beyn\u0259lxalq Komissiya (ICNIRP), Elektrik v\u0259 Elektron M\u00fch\u0259ndisl\u0259ri \u0130nstitutu (IEEE), Beyn\u0259lxalq GSM Assosiasiyas\u0131 (GSMA) v\u0259 s. bu kimi n\u00fcfuzlu t\u0259\u015fkilatlar\u0131n yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":50455,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-50454","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-society"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.7 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>\u0130KTA Elektromaqnit sah\u0259sinin (EMS) insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na potensial t\u0259siri m\u00f6vzusunda ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ictimai.az\/?p=50454\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u0130KTA Elektromaqnit sah\u0259sinin (EMS) insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na potensial t\u0259siri m\u00f6vzusunda ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Az\u0259rbaycan\u0131n telekommunikasiya sah\u0259sind\u0259 t\u0259nziml\u0259yici qurumu \u0130nformasiya Kommunikasiya Texnologiyalar\u0131 Agentliyi (\u0130KTA) Elektromaqnit sah\u0259sinin (EMS) insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na potensial t\u0259siri m\u00f6vzusunda \u0259trafl\u0131 ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b. Ara\u015fd\u0131rmalar zaman\u0131 Beyn\u0259lxalq Telekommunikasiya \u0130ttifaq\u0131 (\u0130TU), \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u00dcST), Qeyri-\u0130onla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 Radiasiyadan M\u00fchafiz\u0259 \u00fczr\u0259 Beyn\u0259lxalq Komissiya (ICNIRP), Elektrik v\u0259 Elektron M\u00fch\u0259ndisl\u0259ri \u0130nstitutu (IEEE), Beyn\u0259lxalq GSM Assosiasiyas\u0131 (GSMA) v\u0259 s. bu kimi n\u00fcfuzlu t\u0259\u015fkilatlar\u0131n yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/ictimai.az\/?p=50454\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-06-28T15:05:37+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-06-28T15:17:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2024\/06\/ictimai_2cfc5cec8273e8aae5991639dee5672d_24s65mkbnloce1qvti7h.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1080\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1080\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"R\u0259\u015fad Bayramov\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"R\u0259\u015fad Bayramov\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"19 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=50454#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=50454\"},\"author\":{\"name\":\"R\u0259\u015fad Bayramov\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/1da94bf2c7ab5d83ad349237bec1e6af\"},\"headline\":\"\u0130KTA Elektromaqnit sah\u0259sinin (EMS) insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na potensial t\u0259siri m\u00f6vzusunda ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b\",\"datePublished\":\"2024-06-28T15:05:37+00:00\",\"dateModified\":\"2024-06-28T15:17:54+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=50454\"},\"wordCount\":3845,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=50454#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2024\\\/06\\\/ictimai_2cfc5cec8273e8aae5991639dee5672d_24s65mkbnloce1qvti7h.jpg\",\"articleSection\":[\"Sosial\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=50454\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=50454\",\"name\":\"\u0130KTA Elektromaqnit sah\u0259sinin (EMS) insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na potensial t\u0259siri m\u00f6vzusunda ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=50454#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=50454#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2024\\\/06\\\/ictimai_2cfc5cec8273e8aae5991639dee5672d_24s65mkbnloce1qvti7h.jpg\",\"datePublished\":\"2024-06-28T15:05:37+00:00\",\"dateModified\":\"2024-06-28T15:17:54+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=50454#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=50454\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=50454#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2024\\\/06\\\/ictimai_2cfc5cec8273e8aae5991639dee5672d_24s65mkbnloce1qvti7h.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2024\\\/06\\\/ictimai_2cfc5cec8273e8aae5991639dee5672d_24s65mkbnloce1qvti7h.jpg\",\"width\":1080,\"height\":1080},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=50454#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u0130KTA Elektromaqnit sah\u0259sinin (EMS) insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na potensial t\u0259siri m\u00f6vzusunda ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/\",\"name\":\"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#organization\",\"name\":\"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/cropped-ictimai_0380d81099c6fe3baae753faceb5481f_p41rg2mzq0uyvextfh3k-768x768-1-3.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/cropped-ictimai_0380d81099c6fe3baae753faceb5481f_p41rg2mzq0uyvextfh3k-768x768-1-3.png\",\"width\":768,\"height\":768,\"caption\":\"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/1da94bf2c7ab5d83ad349237bec1e6af\",\"name\":\"R\u0259\u015fad Bayramov\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"R\u0259\u015fad Bayramov\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?author=2\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u0130KTA Elektromaqnit sah\u0259sinin (EMS) insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na potensial t\u0259siri m\u00f6vzusunda ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ictimai.az\/?p=50454","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"\u0130KTA Elektromaqnit sah\u0259sinin (EMS) insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na potensial t\u0259siri m\u00f6vzusunda ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","og_description":"Az\u0259rbaycan\u0131n telekommunikasiya sah\u0259sind\u0259 t\u0259nziml\u0259yici qurumu \u0130nformasiya Kommunikasiya Texnologiyalar\u0131 Agentliyi (\u0130KTA) Elektromaqnit sah\u0259sinin (EMS) insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na potensial t\u0259siri m\u00f6vzusunda \u0259trafl\u0131 ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b. Ara\u015fd\u0131rmalar zaman\u0131 Beyn\u0259lxalq Telekommunikasiya \u0130ttifaq\u0131 (\u0130TU), \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u00dcST), Qeyri-\u0130onla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 Radiasiyadan M\u00fchafiz\u0259 \u00fczr\u0259 Beyn\u0259lxalq Komissiya (ICNIRP), Elektrik v\u0259 Elektron M\u00fch\u0259ndisl\u0259ri \u0130nstitutu (IEEE), Beyn\u0259lxalq GSM Assosiasiyas\u0131 (GSMA) v\u0259 s. bu kimi n\u00fcfuzlu t\u0259\u015fkilatlar\u0131n yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 [&hellip;]","og_url":"https:\/\/ictimai.az\/?p=50454","og_site_name":"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","article_published_time":"2024-06-28T15:05:37+00:00","article_modified_time":"2024-06-28T15:17:54+00:00","og_image":[{"width":1080,"height":1080,"url":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2024\/06\/ictimai_2cfc5cec8273e8aae5991639dee5672d_24s65mkbnloce1qvti7h.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"R\u0259\u015fad Bayramov","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"R\u0259\u015fad Bayramov","Est. reading time":"19 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=50454#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=50454"},"author":{"name":"R\u0259\u015fad Bayramov","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#\/schema\/person\/1da94bf2c7ab5d83ad349237bec1e6af"},"headline":"\u0130KTA Elektromaqnit sah\u0259sinin (EMS) insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na potensial t\u0259siri m\u00f6vzusunda ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b","datePublished":"2024-06-28T15:05:37+00:00","dateModified":"2024-06-28T15:17:54+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=50454"},"wordCount":3845,"publisher":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=50454#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2024\/06\/ictimai_2cfc5cec8273e8aae5991639dee5672d_24s65mkbnloce1qvti7h.jpg","articleSection":["Sosial"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=50454","url":"https:\/\/ictimai.az\/?p=50454","name":"\u0130KTA Elektromaqnit sah\u0259sinin (EMS) insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na potensial t\u0259siri m\u00f6vzusunda ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=50454#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=50454#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2024\/06\/ictimai_2cfc5cec8273e8aae5991639dee5672d_24s65mkbnloce1qvti7h.jpg","datePublished":"2024-06-28T15:05:37+00:00","dateModified":"2024-06-28T15:17:54+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=50454#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ictimai.az\/?p=50454"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=50454#primaryimage","url":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2024\/06\/ictimai_2cfc5cec8273e8aae5991639dee5672d_24s65mkbnloce1qvti7h.jpg","contentUrl":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2024\/06\/ictimai_2cfc5cec8273e8aae5991639dee5672d_24s65mkbnloce1qvti7h.jpg","width":1080,"height":1080},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=50454#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/ictimai.az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u0130KTA Elektromaqnit sah\u0259sinin (EMS) insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na potensial t\u0259siri m\u00f6vzusunda ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#website","url":"https:\/\/ictimai.az\/","name":"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ictimai.az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#organization","name":"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","url":"https:\/\/ictimai.az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2026\/06\/cropped-ictimai_0380d81099c6fe3baae753faceb5481f_p41rg2mzq0uyvextfh3k-768x768-1-3.png","contentUrl":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2026\/06\/cropped-ictimai_0380d81099c6fe3baae753faceb5481f_p41rg2mzq0uyvextfh3k-768x768-1-3.png","width":768,"height":768,"caption":"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ"},"image":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#\/schema\/person\/1da94bf2c7ab5d83ad349237bec1e6af","name":"R\u0259\u015fad Bayramov","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g","caption":"R\u0259\u015fad Bayramov"},"sameAs":["https:\/\/ictimai.az\/"],"url":"https:\/\/ictimai.az\/?author=2"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50454","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50454"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50454\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/50455"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50454"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50454"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50454"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}