{"id":52729,"date":"2024-08-01T13:36:39","date_gmt":"2024-08-01T09:36:39","guid":{"rendered":"https:\/\/ictimai.az\/?p=52729"},"modified":"2024-08-01T13:24:52","modified_gmt":"2024-08-01T09:24:52","slug":"azerbaycan-dili-elmi-ictimai-sosial-ve-siyasi-mefhumdur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ictimai.az\/?p=52729","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan dili elmi, ictimai, sosial v\u0259 siyasi m\u0259fhumdur"},"content":{"rendered":"<section id=\"main\">\n<div class=\"container\">\n<div class=\"row\">\n<div class=\"col-sm-12 col-md-8\">\n<div class=\"content\">\n<div class=\"post-content\">\n<div class=\"post-title\">\n<p class=\"title\">\n<\/div>\n<div class=\"post-meta\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"col-sm-12 col-md-8\">\n<div class=\"content\">\n<div class=\"post-content\">\n<div class=\"post-text text-style\">\n<p>Bir xalq\u0131, bir mill\u0259ti dig\u0259rl\u0259rind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n bir \u00e7ox x\u00fcsusiyy\u0259t, m\u0259qam, amil vard\u0131r. Bunlar xarici g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f, etnopsixologiya, xalq\u0131n yaran\u0131\u015f tarixi, hadis\u0259l\u0259r\u0259 yana\u015fma t\u0259rzi v\u0259 s. Lakin bir m\u0259qam vard\u0131r ki, o, d\u0259rhal f\u0259rqi b\u00fcruz\u0259 verir v\u0259 insanlar aras\u0131nda xalqlar\u0131 bir-birind\u0259n ay\u0131rma\u011fa \u015f\u0259rait yarad\u0131r. Bu \u0259sas amil he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, dildir. H\u0259r bir xalq\u0131n milliliyini, m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rini, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini ya\u015fadan, inki\u015faf etdir\u0259n onun dilidir. Dil h\u0259r bir mill\u0259tin milliliyinin \u0259sas\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259r bir g\u0259nc \u00f6z ana dilini &#8211; Az\u0259rbaycan dilini g\u0259r\u0259k \u0259n inc\u0259likl\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r bilsin v\u0259 bu dild\u0259n istifad\u0259 etsin.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131 uzun ill\u0259r ictimai v\u0259 siyasi prosesl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 ciddi m\u00fcbariz\u0259l\u0259r apararaq \u00f6z tarixin\u0259, dilin\u0259 sahib \u00e7\u0131xm\u0131\u015f v\u0259 m\u00fcasir varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min etmi\u015fdir. M\u00fcxt\u0259lif dill\u0259r\u0259 m\u0259nsub olan insanlar Az\u0259rbaycan dilini sad\u0259c\u0259 e\u015fid\u0259r\u0259k, onun m\u0259nas\u0131n\u0131 o q\u0259d\u0259r bilm\u0259y\u0259r\u0259k, Az\u0259rbaycan dilinin n\u0259 q\u0259d\u0259r \u015feir\u0259 b\u0259nz\u0259diyini, xo\u015f ah\u0259ngli oldu\u011funu d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 qeyd edibl\u0259r. Az\u0259rbaycan dili \u015fer, q\u0259z\u0259l dilidir. Az\u0259rbaycan dili s\u00fclh dili, m\u0259h\u0259bb\u0259t dilidir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan dilinin formala\u015fmas\u0131nda, m\u00fcasir \u015f\u0259kilini almas\u0131nda bir \u00e7ox amill\u0259r \u00f6z rolunu oynam\u0131\u015fd\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259, tarixi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na olan t\u0259cav\u00fczl\u0259r, k\u00f6\u00e7l\u0259r, bu \u0259razil\u0259rd\u0259 yay\u0131lan dinl\u0259r, etiqadlar v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif xalqlar Az\u0259rbaycan dilinin z\u0259nginl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 \u00f6z m\u00fcsb\u0259t t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rmi\u015fl\u0259r. B\u00fct\u00fcn k\u0259nar t\u0259sirl\u0259r\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n dilimiz \u00f6z g\u00f6z\u0259lliyini v\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini qoruyub saxlaya bilmi\u015fdir. \u018flb\u0259tt\u0259, Az\u0259rbaycan dili t\u00fcrk dilind\u0259 dan\u0131\u015fan \u00f6lk\u0259l\u0259r qrupuna daxildir v\u0259 dil birliyimiz, t\u00fcrkdilli \u00f6lk\u0259l\u0259r, t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri qrupuna daxil olma\u011f\u0131m\u0131z \u00fcz\u0259rimiz\u0259 bir \u00e7ox v\u0259zif\u0259l\u0259r qoyur. Do\u011frudan da bir \u00e7ox ortaq s\u00f6z, ifad\u0259l\u0259r vard\u0131r. Lakin Az\u0259rbaycan dili \u00e7ox f\u0259rqli v\u0259 spesifik dildir.<\/p>\n<p>Dil elmi, ictimai, sosial oldu\u011fu q\u0259d\u0259r h\u0259m d\u0259 siyasi bir m\u0259fhumdur. Xalq\u0131n dili onun t\u0259msil vasit\u0259sidir. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259ndir ki, imperiya xarakterli d\u00f6vl\u0259tl\u0259r milli dill\u0259rin inki\u015faf\u0131na mane\u0259l\u0259r yaradaraq ortaq \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si formala\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar. M\u0259rk\u0259zi dili milli, lokal dill\u0259r\u0259 alternativ kimi ir\u0259li s\u00fcr\u0259r\u0259k ana dill\u0259rinin inki\u015faf\u0131na mane\u0259l\u0259r t\u00f6r\u0259dirl\u0259r. N\u0259tic\u0259d\u0259 d\u00fcnyada m\u00f6vcud y\u00fczl\u0259rl\u0259 dil ya m\u0259hv olub s\u0131radan \u00e7\u0131x\u0131b, ya da m\u00fcxt\u0259lif ki\u00e7ik l\u0259hc\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7evrilib dar bir m\u00fchitd\u0259 \u00f6z h\u0259yatlar\u0131na davam edir. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ziyal\u0131lar\u0131, dil\u00e7i aliml\u0259ri, l\u0259yaq\u0259tli \u00f6vladlar\u0131 ba\u015fda Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev olmaqla ana dili u\u011frunda ard\u0131c\u0131l v\u0259 f\u0259dakar m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>Siyasi amil kimi Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sinin b\u00f6y\u00fck tarixi vard\u0131r. S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti v\u0259 daha sonra Az\u0259rbaycanda m\u00f6vcud olmu\u015f bir \u00e7ox d\u00f6vl\u0259tin r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dill\u0259ri olmu\u015f v\u0259 g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda istifad\u0259 olunmu\u015fdur. Eyni zamanda da Az\u0259rbaycan dili \u015feir-s\u0259n\u0259t, a\u015f\u0131q m\u0259clisl\u0259rind\u0259, \u0259d\u0259bi m\u00fchitd\u0259 v\u0259 dig\u0259r sah\u0259l\u0259rd\u0259 ana dilimiz inki\u015faf etmi\u015f v\u0259 bug\u00fcnk\u00fc m\u00fcasir \u015f\u0259kilini alm\u0131\u015fd\u0131r. \u015e\u00fcbh\u0259siz ki, musiqi d\u0259, \u0259d\u0259biyyat da, ayr\u0131-ayr\u0131 tarixi abid\u0259l\u0259r d\u0259 mill\u0259tin milliliyini t\u0259sdiq edir. Amma mill\u0259tin milliliyini \u0259n birinci t\u0259sdiq ed\u0259n onun dilidir. \u018fg\u0259r Az\u0259rbaycan dili olmasa, dilimizd\u0259 \u0259d\u0259biyyat da, mahn\u0131lar da olmaz.<\/p>\n<p>M\u00fcasir d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tariximizd\u0259 Az\u0259rbaycan dilinin qorunub saxlanmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131 ciddi mane\u0259l\u0259r\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n b\u00f6y\u00fck \u0259zmkarl\u0131qla h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. 1918-ci ild\u0259 t\u00fcrkc\u0259 olaraq elan olunan r\u0259smi dil, \u0259lifba he\u00e7 d\u0259 s\u00f6z\u00fcn b\u00fct\u00fcn m\u0259nalar\u0131nda h\u0259r yerd\u0259 istifad\u0259 oluna bilmirdi. \u00c7\u00fcnki dilin o zaman \u00fc\u00e7\u00fcn potensial\u0131 v\u0259 ona yarad\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u0259rait onun inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k g\u00fcc\u00fcnd\u0259 deyil idi. Daha sonra uzun m\u00fcdd\u0259t Sovet rejimi v\u0259 rus dilinin k\u00f6lg\u0259sin\u0259 sal\u0131nmas\u0131 ist\u0259nil\u0259n dilimizi qorumaq \u00e7ox \u00e7\u0259tin i\u015f olsa da bunu bacard\u0131q. Az\u0259rbaycan dilinin r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dili kimi inki\u015faf\u0131, konstitusiyaya sal\u0131nmas\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131nda istifad\u0259si birba\u015fa Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu i\u015fl\u0259rin b\u00fcn\u00f6vr\u0259si, \u0259sas\u0131 1969-c\u00fc ild\u0259, o zamank\u0131 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetinin 50 illik yubileyind\u0259 qoyuldu. \u00d6lk\u0259y\u0259 yeni t\u0259yin olunmu\u015f birinci katibin ilk r\u0259smi \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131 rus dilind\u0259 ed\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n \u00f6lk\u0259 ictimaiyy\u0259ti bir anda bu b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tin Az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259sini g\u00f6r\u0259nd\u0259 s\u00f6z\u00fcn b\u00fct\u00fcn m\u0259nalar\u0131nda heyr\u0259tl\u0259r i\u00e7ind\u0259 qald\u0131lar. Bundan sonra da dilimizin inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 prosesl\u0259rin m\u00fcsb\u0259t dinamikas\u0131 artaraq davam etdi. Hadis\u0259l\u0259r o h\u0259dd\u0259 \u00e7atd\u0131 ki, 1978-ci ild\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f Konstitusiyada Az\u0259rbaycan dili r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dili kimi q\u0259bul olundu. B\u0259dii des\u0259k, Sovetl\u0259r Birliyininin q\u0131l\u0131nc\u0131n\u0131n \u0259n k\u0259skin vaxt\u0131nda bu add\u0131m\u0131 atmaq ancaq c\u0259sar\u0259tli adamlar\u0131n i\u015fi idi. Heyd\u0259r \u018fliyev bu c\u00fcr add\u0131mlar\u0131 il\u0259 xalq\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yini in\u015fa edirdi. Bu g\u00fcn iftixar hissi il\u0259 dey\u0259 bil\u0259rik ki, Sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 biz Az\u0259rbaycan dilini qoruduq, saxlad\u0131q v\u0259 inki\u015faf etdirdik.<\/p>\n<p>Lat\u0131n qrafikal\u0131 \u0259lifbaya ke\u00e7irilm\u0259si m\u00fchum tarixi hadis\u0259dir. Do\u011frudur, bu hadis\u0259 sonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 bir \u00e7ox g\u00f6r\u00fclm\u0259li i\u015fl\u0259ri d\u0259 meydana \u00e7\u0131xard\u0131. Lakin q\u0259tiyy\u0259tli milli m\u00f6vqeyimiz bu i\u015fl\u0259rin d\u0259 \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259yimiz\u0259 d\u0259st\u0259k oldu.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan dili d\u00fcnyada ya\u015fayan 50 milyonluq b\u00f6y\u00fck tarix\u0259 malik bir xalq\u0131n dilidir. Bu g\u00fcn d\u00fcnyada 50 milyondan \u00e7ox insan \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan dili ana dilidir. M\u00fcasir Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dilinin inki\u015faf\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n diqq\u0259tl\u0259 v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 izl\u0259nir. D\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 m\u00fcz\u0259ff\u0259r xalq\u0131n \u00f6vladlar\u0131 kimi \u00f6lk\u0259mizd\u0259 ged\u0259n bu prosesi sevgi, h\u00f6rm\u0259tl\u0259 izl\u0259yir v\u0259 sevinirl\u0259r. Dilimizin m\u00fcasir inki\u015faf\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259 sevil\u0259r\u0259k istifad\u0259si b\u00f6y\u00fck q\u00fcrur m\u0259nb\u0259yidir.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin b\u00fct\u00fcn m\u00fch\u00fcm siyasi v\u0259siyy\u0259tl\u0259ri kimi, Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf\u0131 da \u00f6z axar\u0131nda davam edir. Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t dili m\u00fch\u00fcm ictimai, sosial v\u0259 siyasi m\u0259fhum kimi t\u0259r\u0259qqi ed\u0259r\u0259k d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimiz\u0259 xidm\u0259t edir. Eyni zamanda d\u00f6vl\u0259timiz v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimiz d\u0259 dilimizin inki\u015faf\u0131 namin\u0259 b\u00fct\u00fcn vacib t\u0259dbil\u0259ri g\u00f6rm\u0259kd\u0259, laz\u0131mi add\u0131mlar\u0131 atmaqdad\u0131r.<\/p>\n<p>Prezident c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev d\u0259 Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev kimi Az\u0259rbaycan dilin\u0259 x\u00fcsusi ehtiram v\u0259 h\u0259ssasl\u0131qla yana\u015fmaqdad\u0131r. Onun hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan dilinin elmi inki\u015faf\u0131 tam t\u0259min olunmu\u015fdur. Dilimiz c\u0259miyy\u0259tin b\u00fct\u00fcn t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 geni\u015f istifad\u0259 olunan bir dil\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Ana dilimizi qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck add\u0131mlar atan \u00dcmummilli Liderin siyasi x\u0259tti Prezident \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n inamla davam etdirilir.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyevin s\u0259r\u0259ncamlar\u0131 il\u0259 2004-2008-ci ill\u0259rd\u0259 lat\u0131n qrafikas\u0131 il\u0259 \u00e7ap olunacaq \u0259s\u0259rl\u0259rin siyah\u0131s\u0131 haz\u0131rlanm\u0131\u015f, Az\u0259rbaycan Milli Ensiklopediyas\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin Az\u0259rbaycan dilind\u0259 n\u0259\u015fri n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan \u0259s\u0259rl\u0259rinin siyah\u0131s\u0131 t\u0259sdiq edilmi\u015f, Az\u0259rbaycan dilinin elektron m\u0259kanda daha geni\u015f istifad\u0259sinin t\u0259min edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bunlarla yana\u015f\u0131, Prezident \u0130lham \u018fliyevin 2018-ci il noyabr\u0131n 1-d\u0259 imzalad\u0131\u011f\u0131 \u201cAz\u0259rbaycan dilinin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259n istifad\u0259nin daha da t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda\u201d F\u0259rman\u0131 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilinin daim diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir daha t\u0259sdiq edir. Bu f\u0259rmana paralel olaraq Nazirl\u0259r Kabinetinin m\u00fcvafiq q\u0259rar\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t Dil Komissiyas\u0131 yan\u0131nda Monitorinq M\u0259rk\u0259zi yarad\u0131l\u0131b. Sadalad\u0131qlar\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f i\u015fl\u0259rin yaln\u0131z bir qismidir. Az\u0259rbaycan dilinin t\u0259r\u0259qqisi d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimizin inki\u015faf\u0131 il\u0259 paralel olaraq davam edir.<\/p>\n<p>Bildiyimiz kimi \u00dcmummmili Liderin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 h\u0259r il Az\u0259rbaycanda\u00a0 avqustun 1-i Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur. Bu il ilk d\u0259f\u0259dir ki, suverenliyi v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc tam t\u0259min olunmu\u015f Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn \u0259razil\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan dili q\u00fcrurla v\u0259 \u015f\u0259r\u0259fl\u0259 dan\u0131\u015f\u0131lmaqda v\u0259 yaz\u0131lmaqdad\u0131r. Xank\u0259ndind\u0259, Xocav\u0259ndd\u0259, Xocal\u0131da, A\u011fdar\u0259d\u0259 bu il d\u00f6vl\u0259t dilimizd\u0259 dan\u0131\u015f\u0131lmas\u0131, b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259t \u0259h\u0259miyy\u0259tli binalar\u0131n \u00fcz\u0259rdind\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 adlar\u0131n yaz\u0131lmas\u0131 b\u00f6y\u00fck tarixi hadis\u0259dir.<\/p>\n<p>Q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vl\u0259tin ifad\u0259 vasit\u0259si olan d\u00f6vl\u0259t dili d\u0259 q\u00fcdr\u0259tli, \u00fcmumi\u015fl\u0259k v\u0259 h\u0259r k\u0259s t\u0259r\u0259find\u0259n istifad\u0259 olunan dil kimi m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. Tarix\u0259n bel\u0259 olmu\u015fdur, bu g\u00fcn d\u0259 bel\u0259dir, sabah da bel\u0259 olacaqd\u0131r. Az\u0259rbycan dili \u00f6lk\u0259mizd\u0259 ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131n ortaq d\u0259y\u0259ri, \u00fcmumi\u015fl\u0259k dilidir. Nec\u0259 ki, V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan dilind\u0259 and i\u00e7\u0259r\u0259k d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcb \u015f\u0259hid oldular, qazi oldular, el\u0259c\u0259 d\u0259 dilimizi v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131m\u0131z\u0131 daim ya\u015fadacaqlar.<\/p>\n<p>Ya\u015fas\u0131n Az\u0259rbaycan!<\/p>\n<p>Ya\u015fas\u0131n Az\u0259rbaycan dili!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>V\u00fcqar Seyidov<\/strong><\/p>\n<p><strong>Yeni Az\u0259rbaycan Partiyas\u0131\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>Suraxan\u0131 rayon t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n s\u0259dri<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bir xalq\u0131, bir mill\u0259ti dig\u0259rl\u0259rind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n bir \u00e7ox x\u00fcsusiyy\u0259t, m\u0259qam, amil vard\u0131r. Bunlar xarici g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f, etnopsixologiya, xalq\u0131n yaran\u0131\u015f tarixi, hadis\u0259l\u0259r\u0259 yana\u015fma t\u0259rzi v\u0259 s. Lakin bir m\u0259qam vard\u0131r ki, o, d\u0259rhal f\u0259rqi b\u00fcruz\u0259 verir v\u0259 insanlar aras\u0131nda xalqlar\u0131 bir-birind\u0259n ay\u0131rma\u011fa \u015f\u0259rait yarad\u0131r. Bu \u0259sas amil he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, dildir. H\u0259r bir xalq\u0131n milliliyini, m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rini, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":52730,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-52729","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-trend"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.7 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Az\u0259rbaycan dili elmi, ictimai, sosial v\u0259 siyasi m\u0259fhumdur - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ictimai.az\/?p=52729\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Az\u0259rbaycan dili elmi, ictimai, sosial v\u0259 siyasi m\u0259fhumdur - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Bir xalq\u0131, bir mill\u0259ti dig\u0259rl\u0259rind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n bir \u00e7ox x\u00fcsusiyy\u0259t, m\u0259qam, amil vard\u0131r. Bunlar xarici g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f, etnopsixologiya, xalq\u0131n yaran\u0131\u015f tarixi, hadis\u0259l\u0259r\u0259 yana\u015fma t\u0259rzi v\u0259 s. Lakin bir m\u0259qam vard\u0131r ki, o, d\u0259rhal f\u0259rqi b\u00fcruz\u0259 verir v\u0259 insanlar aras\u0131nda xalqlar\u0131 bir-birind\u0259n ay\u0131rma\u011fa \u015f\u0259rait yarad\u0131r. Bu \u0259sas amil he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, dildir. H\u0259r bir xalq\u0131n milliliyini, m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rini, [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/ictimai.az\/?p=52729\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-08-01T09:36:39+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2024\/08\/ictimai_8bda73f66400871905c38c83da3380c8_ieykr1nb4u975jlxpvh8.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"750\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"499\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"R\u0259\u015fad Bayramov\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"R\u0259\u015fad Bayramov\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=52729#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=52729\"},\"author\":{\"name\":\"R\u0259\u015fad Bayramov\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/1da94bf2c7ab5d83ad349237bec1e6af\"},\"headline\":\"Az\u0259rbaycan dili elmi, ictimai, sosial v\u0259 siyasi m\u0259fhumdur\",\"datePublished\":\"2024-08-01T09:36:39+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=52729\"},\"wordCount\":1899,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=52729#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2024\\\/08\\\/ictimai_8bda73f66400871905c38c83da3380c8_ieykr1nb4u975jlxpvh8.jpg\",\"articleSection\":[\"G\u00fcnd\u0259m\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=52729\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=52729\",\"name\":\"Az\u0259rbaycan dili elmi, ictimai, sosial v\u0259 siyasi m\u0259fhumdur - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=52729#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=52729#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2024\\\/08\\\/ictimai_8bda73f66400871905c38c83da3380c8_ieykr1nb4u975jlxpvh8.jpg\",\"datePublished\":\"2024-08-01T09:36:39+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=52729#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=52729\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=52729#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2024\\\/08\\\/ictimai_8bda73f66400871905c38c83da3380c8_ieykr1nb4u975jlxpvh8.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2024\\\/08\\\/ictimai_8bda73f66400871905c38c83da3380c8_ieykr1nb4u975jlxpvh8.jpg\",\"width\":750,\"height\":499},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?p=52729#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Az\u0259rbaycan dili elmi, ictimai, sosial v\u0259 siyasi m\u0259fhumdur\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/\",\"name\":\"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#organization\",\"name\":\"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/cropped-ictimai_0380d81099c6fe3baae753faceb5481f_p41rg2mzq0uyvextfh3k-768x768-1-3.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/core\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/cropped-ictimai_0380d81099c6fe3baae753faceb5481f_p41rg2mzq0uyvextfh3k-768x768-1-3.png\",\"width\":768,\"height\":768,\"caption\":\"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/1da94bf2c7ab5d83ad349237bec1e6af\",\"name\":\"R\u0259\u015fad Bayramov\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"R\u0259\u015fad Bayramov\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/ictimai.az\\\/?author=2\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Az\u0259rbaycan dili elmi, ictimai, sosial v\u0259 siyasi m\u0259fhumdur - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ictimai.az\/?p=52729","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Az\u0259rbaycan dili elmi, ictimai, sosial v\u0259 siyasi m\u0259fhumdur - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","og_description":"Bir xalq\u0131, bir mill\u0259ti dig\u0259rl\u0259rind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n bir \u00e7ox x\u00fcsusiyy\u0259t, m\u0259qam, amil vard\u0131r. Bunlar xarici g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f, etnopsixologiya, xalq\u0131n yaran\u0131\u015f tarixi, hadis\u0259l\u0259r\u0259 yana\u015fma t\u0259rzi v\u0259 s. Lakin bir m\u0259qam vard\u0131r ki, o, d\u0259rhal f\u0259rqi b\u00fcruz\u0259 verir v\u0259 insanlar aras\u0131nda xalqlar\u0131 bir-birind\u0259n ay\u0131rma\u011fa \u015f\u0259rait yarad\u0131r. Bu \u0259sas amil he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, dildir. H\u0259r bir xalq\u0131n milliliyini, m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rini, [&hellip;]","og_url":"https:\/\/ictimai.az\/?p=52729","og_site_name":"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","article_published_time":"2024-08-01T09:36:39+00:00","og_image":[{"width":750,"height":499,"url":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2024\/08\/ictimai_8bda73f66400871905c38c83da3380c8_ieykr1nb4u975jlxpvh8.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"R\u0259\u015fad Bayramov","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"R\u0259\u015fad Bayramov","Est. reading time":"9 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=52729#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=52729"},"author":{"name":"R\u0259\u015fad Bayramov","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#\/schema\/person\/1da94bf2c7ab5d83ad349237bec1e6af"},"headline":"Az\u0259rbaycan dili elmi, ictimai, sosial v\u0259 siyasi m\u0259fhumdur","datePublished":"2024-08-01T09:36:39+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=52729"},"wordCount":1899,"publisher":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=52729#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2024\/08\/ictimai_8bda73f66400871905c38c83da3380c8_ieykr1nb4u975jlxpvh8.jpg","articleSection":["G\u00fcnd\u0259m"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=52729","url":"https:\/\/ictimai.az\/?p=52729","name":"Az\u0259rbaycan dili elmi, ictimai, sosial v\u0259 siyasi m\u0259fhumdur - \u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=52729#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=52729#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2024\/08\/ictimai_8bda73f66400871905c38c83da3380c8_ieykr1nb4u975jlxpvh8.jpg","datePublished":"2024-08-01T09:36:39+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=52729#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ictimai.az\/?p=52729"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=52729#primaryimage","url":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2024\/08\/ictimai_8bda73f66400871905c38c83da3380c8_ieykr1nb4u975jlxpvh8.jpg","contentUrl":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2024\/08\/ictimai_8bda73f66400871905c38c83da3380c8_ieykr1nb4u975jlxpvh8.jpg","width":750,"height":499},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ictimai.az\/?p=52729#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/ictimai.az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Az\u0259rbaycan dili elmi, ictimai, sosial v\u0259 siyasi m\u0259fhumdur"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#website","url":"https:\/\/ictimai.az\/","name":"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ictimai.az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#organization","name":"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ","url":"https:\/\/ictimai.az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2026\/06\/cropped-ictimai_0380d81099c6fe3baae753faceb5481f_p41rg2mzq0uyvextfh3k-768x768-1-3.png","contentUrl":"https:\/\/ictimai.az\/core\/uploads\/2026\/06\/cropped-ictimai_0380d81099c6fe3baae753faceb5481f_p41rg2mzq0uyvextfh3k-768x768-1-3.png","width":768,"height":768,"caption":"\u0130CT\u0130MA\u0130.AZ"},"image":{"@id":"https:\/\/ictimai.az\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ictimai.az\/#\/schema\/person\/1da94bf2c7ab5d83ad349237bec1e6af","name":"R\u0259\u015fad Bayramov","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/83c075605ba0a4d35d59726aaad89cfa8008d1f01603342c56f1dd79784491bc?s=96&d=mm&r=g","caption":"R\u0259\u015fad Bayramov"},"sameAs":["https:\/\/ictimai.az\/"],"url":"https:\/\/ictimai.az\/?author=2"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52729","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=52729"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52729\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/52730"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=52729"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=52729"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ictimai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=52729"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}